Sivas Cumhuriyet Üniversitesi'nde yapılan dikkat çekici bir çalışma, Birleşik Krallık Ulusal Arşivleri'nde 109 yıldır saklı kalan gizli bir istihbarat raporunu gün yüzüne çıkardı. Ekim 1917 tarihli ve "Panturancılık Hareketi" başlığını taşıyan bu rapor, dönemin İngilizlerinin Pantürkizm, Türk milliyetçiliği ve Osmanlı Devleti'ne bakış açılarını çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor.
TARİHİ BELGE YENİDEN GÜNDEMDE
Prof. Dr. Osman Kubilay Gül'ün öncülüğünde yürütülen araştırmada, Birinci Dünya Savaşı'nın en kritik anlarından birinde, 1917 yılında hazırlanan bu gizli rapor incelendi. Rapor, Bolşevik Devrimi'nin yaşandığı, İngiltere'nin Bağdat'ı aldığı ve ABD'nin İtilaf Devletleri safında savaşa dahil olduğu bir dönemde kaleme alınmış. İngiliz İstihbarat Bürosu tarafından hazırlanan bu belge, Türkçe konuşan nüfusların coğrafi dağılımını, İttihat ve Terakki'nin ideolojisini, Panislamizm ile Pantürkizm arasındaki bağı ve Osmanlı'nın Arap ve Ermeni politikalarını mercek altına alıyor. Hatta raporun, Bolşevik Devrimi sonrası Orta Asya'daki Türklerin geleceğine dair öngörüler de içerdiği belirtiliyor.
'YAPAY VE AVRUPA KAYNAKLI' TANIMI
Bu tarihi raporun en dikkat çekici bulgularından biri, Türk milliyetçiliğini "yapay ve büyük ölçüde Avrupa kaynaklı" bir hareket olarak tanımlaması. Ayrıca raporda, Ermeni meselesinin stratejik bir perspektifle ele alındığı ve Orta Asya'daki Türk topluluklarının geleceğine dair tahminlerin yer aldığı vurgulanıyor. Prof. Dr. Gül, raporun yalnızca içerdiği bilgilerle değil, aynı zamanda hazırlandığı siyasi ve jeopolitik koşullar açısından da büyük önem taşıdığını belirtiyor. Çalışma, İngiltere'nin emperyal çıkarlarının istihbarat diline nasıl yansıdığını da eleştirel bir gözle inceliyor. Gül, bu raporun daha önce hiçbir yerde rastlanmayan, alanına ciddi katkı sağlayacak bir kaynak olduğunu ve propaganda aracı olarak yazılmış olmasına rağmen, kendi bilgileriyle kıyaslanarak analiz edildiğini vurguluyor.
