Türkiye’nin tarımda dışa bağımlılığı çiftçiyi çaresiz bırakırken, Konya’daki üreticiler artık artan maliyetlerle başa çıkamıyor. Uzmanlar, geciken önlemler nedeniyle üretimde ciddi kayıplar yaşanabileceğine dikkat çekerken tarımda temel girdi olan gübrede ciddi bir kriz yaşanıyor.
Türkiye’nin gübre ihtiyacının yaklaşık yüzde 90’ını ithalatla karşılaması, yaşanan krizin etkisini daha da derinleştiriyor. İsrail ile İran arasındaki savaş öncesi 19 bin TL’ye satılan üre gübresi, bir hafta içinde yüzde 53 artarak 29 bin TL seviyesine yükseldi. Vadeli satışlarda ise fiyatlar 37 bin TL’ye kadar çıktı.
Gübre üretiminin ana hammaddesi olan doğalgazın fiyatının artması ve İran’dan yapılan tedarikin aksaması, çiftçiyi üretim döneminin en kritik aşamasında daha da zorluyor.
“TÜRKİYE ÜRE GÜBRESİNDE NEREDEYSE TAMAMEN DIŞA BAĞIMLI”
Ziraat Mühendisleri Odası Konya Şube Başkanı Burak Kırkgöz, Türkiye’nin üre gübresinde neredeyse tamamen dışa bağımlı olduğunu belirterek, “Doğalgaz kaynaklarımız üre üretimine yetmiyor. Bu nedenle ihtiyacımızın yüzde 80’ini İran’dan ithal ediyoruz. Ancak savaş nedeniyle bu kaynak da artık risk altında” dedi.
Kırkgöz, gübre fiyatlarındaki yükselişin çiftçinin alım gücünü düşürdüğünü, üretimin kırılgan hale geldiğini vurguladı. Konya’da mısır ve yeşil bitki üreticilerinin tam da gübreleme döneminde bu artışla karşılaştığını ifade eden Kırkgöz, birçok üreticinin gübreye ulaşamadığını ve bu durumun ciddi verim kayıplarına yol açabileceğini kaydetti.
“JEOPOLİTİK RİSKLERE KARŞI ÖNLEM ALINMADI, KRİZ KAPIDA”
Yaşanan arz daralmasını “öngörüsüzlük” olarak değerlendiren Kırkgöz, İran-İsrail gerilimi gibi jeopolitik risklere karşı önlem alınmadığını söyledi. “Ne depolama yapıldı ne erken alım stratejisi geliştirildi. Kriz göz göre göre geldi” diyerek uyarılarda bulundu.
“NİTRATLI GÜBRE GEÇİCİ ÇÖZÜM OLABİLİR”
Üre gübresine alternatif olarak nitratlı gübrelerin kontrollü şekilde devreye alınabileceğini belirten Kırkgöz, bu ürünlerin geçmişte patlayıcı yapımında kullanıldığı için yasaklandığını hatırlattı. “Tarımda güvenli kullanım koşulları sağlanırsa ve devlet denetiminde piyasaya sunulursa çiftçiye nefes aldırabilir” dedi.
“NAKLİYEDEKİ DARBOĞAZ FİYATLARI KATLADI”
İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla birlikte taşımacılıkta ciddi aksaklıklar yaşanıyor. Karayolu taşımacılığında da Türkmenistan ve Özbekistan gibi ülkelerden gelen gübrenin maliyeti katlanmış durumda. Bu gelişmelerin gübre fiyatlarını tetiklediğini söyleyen Kırkgöz, “Bölgedeki siyasi kriz, fiyatlara doğrudan yansıdı” ifadelerini kullandı.
“GÜBRE ÇİFTÇİNİN TAŞIYAMAYACAĞI BİR YÜK HALİNE GELDİ”
Karatay Ziraat Odası Başkanı Rıfat Kavuneker ise sahadaki son durumu aktardı. “24 Şubat’ta 17.900 TL olan üre gübresi, savaşın ardından 29 bin TL’ye yükseldi. Vadeli satışlarda fiyatlar 37 bin TL’ye kadar çıktı. Bu artış, çiftçinin taşıyamayacağı bir yük haline geldi” dedi.
“MERDİVEN ALTI GÜBRENİN ÇİFTÇİYE ZARARI BÜYÜK”
Kavuneker ayrıca, piyasada denetimsiz dolaşan merdiven altı gübrelerin çiftçiye büyük zarar verdiğini belirtti. “Organomineral gübrelerde ciddi kalite sorunları var. Devletin ceza vermesi yetmiyor, çünkü çiftçi zaten zararı yaşamış oluyor” diye konuştu.
Artan girdi maliyetlerine karşı ürün fiyatlarının sabit kalmasının sürdürülemez bir noktaya geldiğini vurgulayan Kavuneker, “Çiftçi yılda bir kez ürün satar. Bu gelirle hem borcunu öder hem de yeni sezon için yatırım yapar. Ama artık bu döngü kırıldı. Bu sistem böyle devam edemez” dedi.
“HÜKÜMET GÜBRE KRİZİNİ YÖNETEMEDİ”
CHP Konya Milletvekili Barış Bektaş da yaşanan krizi sert sözlerle eleştirdi. Hükümetin yıllardır tarımsal üretimde dışa bağımlılığı azaltmak yerine, ithalata dayalı politikaları sürdürdüğünü belirten Bektaş, “Ortadoğu’da savaş çıkması kadar, bu savaşın bizi bu kadar etkilemesi de başlı başına bir yönetim sorunudur” dedi.
Bektaş, gübrede yerli üretimin desteklenmesi gerektiğini vurgulayarak, “Bugün yaşanan kaos bir anda ortaya çıkmadı. Hükümet öngörüsüz davrandı, depolama yapmadı, strateji geliştirmedi. Kriz kapıdayken seyretmekle yetindiler” ifadelerini kullandı.
“ZİNCİRLEME BİR KRİZLE KARŞI KARŞIYAYIZ, ÇİFTÇİ ACİLEN DESTEKLENMELİ”
Bektaş, özellikle Konya Ovası gibi Türkiye’nin tahıl ambarı olan bölgelerde üretimin sekteye uğramasının, gıda fiyatlarını da doğrudan etkileyeceğini belirtti. Bektaş, “Çiftçi gübre alamazsa, verim düşer. Verim düşerse, raflar boşalır, fiyatlar artar. Zincirleme bir krizle karşı karşıyayız” diyerek hükümete acil müdahale çağrısında bulundu.
“Gübrede KDV sıfırlansın, gübre destekleri artırılsın ve öne çekilsin, nitratlı gübreler Bakanlık kontrolünde piyasaya sürülsün, merdiven altı üretimle mücadele güçlendirilsin, yerli üretim için doğalgaz bazlı gübre fabrikalarına yatırım yapılsın.”
