KAYAYA OYMUŞLAR
Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. M. Sacit Pekak öncülüğünde yapılan araştırmalar sonucunda bölgede kayaya oyma kiliseler, kârgir yapıya ait olduğu düşünülen duvar kalıntıları, çok sayıda şarap işliği, küçük yerleşkelere işaret eden kayaya oyma mekânlar ve buluntular tespit edildi.
1 KİLİSE 3 ŞAPEL TESPİT EDİLDİ
Bu bağlamda tespit edilen bir kilise, üç şapel ve kayaya oyma yerleşim mekânlarının tescillenme ve belgeleme çalışmalarına başlandı. Şapellerden ikisinin lazer taramayla ortofotoları alındı. Çizimleri yapıldı. Diğer şapel, kilise ve şarap işliklerinin de mimari çizimleri yapıldı, mekânların ayrıntılı fotoğrafları çekildi. Şapeller ve kilise No.1, No. 2, No. 3 ve No. 4 olarak adlandırıldı.
HAKLARINDA HERHANGİ BİR YAYIN YOK
Köy merkezinin güneydoğusuna yaklaşık 50-500 metre uzaklıkta yer alan yapılar hakkında bugüne kadar herhangi bir yayın bulunmadığı ortaya çıkarken, bu çalışmayla yapıların ilk defa literatüre kazandırılması, kiliselerin belgelenmesi ve değerlendirilmesiyle bölgenin sanatına katkıda bulunulması amaçlandı. Yapılan araştırmayı değerlendiren Hacettepe Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Sanat Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. M. Sacit Pekak şunları söyledi: ''Kale kiliseleri dışında dağın eteklerinde kayaya oyulmuş çok sayıda şarap işliği vardır. Değişik boyutlarda ve tiplerde olan işlikler bölgenin ihtiyacından fazlasına işarettir. Bu durum ihtiyaç fazlasının yakın çevre bölgelere ihraç edildiğini düşündürür. Bizans döneminde üzüm üretiminin yapıldığı anlaşılan bağların Selçuklu ve Osmanlı döneminde de üretime devam etmesi mümkündür. Günümüzde, köy verimli bahçelere sahip ancak üzüm bağları bulunmamakta, işlikler kullanılmamaktadır.
ORTAÇAĞ HRİSTİYAN MİMARİSİ
Konya İlyas Baba Tekkesi köyünde 2019-2020 yıllarında yapılan yüzey araştırması sonucunda ortaya çıkan yeni bulgular bölgenin Ortaçağ Hıristiyan mimarisinin yanı sıra İslam mimarisi hakkında da yeni öneriler ileri sürmemize olanak sağlamıştır. İlyas Baba Tekkesi köyünün kilise ve şapelleri, Konya ve çevresinin yanı sıra Kappadokia ve Frigya’nın dinî mimari ve süslemelerine benzer özellikler ortaya koymaktadır.
Yine aynı şekilde altar masası, prothesis nişleri, oturma sekileri gibi liturjik elemanlar için de bu durum söz konusudur. Yapıların Selçuklu döneminin yerleşim alanlarına ve İslami yapılara oldukça yakın olmasına rağmen işlev değişikliğinin bulunmaması ve duvar resimlerinin günümüze ulaşması, dinî ihtiyaçlarda sürekliliği düşündürür.
Hatunsaray Havzası’nda yoğun görülen, birçoğu Bizans döneminde oyulmuş kayaya oyma küçük kilise ve şapelin yanı sıra bölgede Selçuklu dönemi evliya tekkeleri ve zaviyelerinin gelişiminin tesadüf olmadığı görüşündeyiz. Bizans döneminde gelişen aziz kültleri, Tanrı ile bağları ve mucizeleri Selçuklu döneminde son bulmamış yeni ihtiyaçlar doğrultusunda benzer emellerle evliya ve kutsal görülen figürlerle devam etmiştir. Bu doğrultuda dinî ihtiyaçların karşılanması Bizans döneminde olduğu gibi Selçuklu ve Osmanlı politikaları tarafından da destek görmüş, Hıristiyan ve İslam ibadethaneleri görevlileri cizye ve ikta vergilerinden muaf olmuşlardır.
GEÇMİŞTE ŞARAP ÜRETİMİ YAPILIYORMUŞ
Kilistra’ya 2-4 km uzaklıkta yer alan küçük kilise ve şapellerin ve ek mekânlarının, birbirinden bağımsız birçok oda tipi yerleşkenin, şarap işliklerinin bulunmasının bölgede münzevi hayata işaret ettiğini, buna karşın bunların merkezlerden tamamen soyutlanmadığını, üretimde yer aldıklarını ileri sürebiliriz. Hristiyan ve Müslümanların bölgeye sahip çıkması, o bölgenin kutsalına önem vermeyi gerektirmiştir. Bölge, bu bağlamda, Hıristiyanların kutsallık atfettikleri azizleri ve Müslümanların da evliya olarak gördükleri önemli kişiler için kutsal mekân inşa ettirdiği, dua ettiği ve sahip çıktığı merkezlerden biri olmuştur.''
