Mevsimsel Depresyon Nedir?
Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı’nda (DSM-5) "Mevsimsel Özellikli Majör Depresif Bozukluk" olarak tanımlanan mevsimsel depresyon, mevsim geçişleriyle birlikte ortaya çıkan depresif belirtileri içerir. Özellikle havaların soğuduğu ve günlerin kısalmaya başladığı sonbahar ve kış aylarında daha yaygın olarak görülür. Depresif belirtiler, ilkbahar ve yaz aylarının gelmesiyle kendiliğinden azalır. Bu duruma "Kış Tipi Depresyon" adı verilir. Daha nadir görülen "Yaz Tipi Depresyon" ise yaz aylarının başlamasıyla depresif belirtilerin ortaya çıkması şeklinde tanımlanır.
Mevsimsel Depresyonun Nedenleri
Prof. Dr. Göğcegöz’e göre kış depresyonu genellikle güneş ışığı eksikliğinden kaynaklanırken, yaz depresyonu uyku-uyanıklık döngüsündeki bozulmalarla ilişkilidir. Mevsimsel depresyonun görülme sıklığı yaşanılan bölgeyle de bağlantılıdır. Sıcak iklime sahip bölgelerde yaz tipi depresyon daha yaygınken, soğuk iklimlerde kış tipi depresyon daha sık görülmektedir. Örneğin, Hollanda’da yapılan bir araştırmada kış tipi depresyonun görülme oranı %3, yaz tipi depresyonun oranı ise %0.01 olarak belirlenmiştir. Tayland’da ise yaz tipi depresyonun oranı %6, kış tipi depresyonun oranı %1 olarak kaydedilmiştir.
Mevsimsel Depresyonun Belirtileri
Mevsimsel depresif bozukluk belirtileri, depresyonun tipine göre değişiklik gösterebilir. Genel belirtiler arasında:
- Günün büyük bir kısmında depresif ruh hali,
- Önceden zevk alınan aktivitelerden zevk alamama,
- Düşük enerji, halsizlik,
- Umutsuzluk, değersizlik hissi,
- Konsantrasyon güçlüğü,
- Ölüm veya intihar düşünceleri yer alır.
Kış Tipi Depresyonda:
- Aşırı uyku (hipersomni),
- Aşırı yemek yeme,
- Sosyal geri çekilme.
Yaz Tipi Depresyonda:
- Uykusuzluk,
- İştahsızlık, kilo kaybı,
- Çabuk sinirlenme, öfke ve ajitasyon,
- Huzursuzluk ve anksiyete gibi belirtiler görülebilir.
Mevsimsel Depresyonla Başa Çıkma Yöntemleri
Kış Tipi Depresyonda:
- Doğal ışığa maruz kalmak çok önemlidir. Mümkün olduğunca gün ışığında vakit geçirmek, depresif belirtileri azaltabilir.
- Evde kullanılan ampullerin daha parlak olanlarla değiştirilmesi faydalı olabilir.
- Işık terapisi, psikiyatri uzmanı kontrolünde 30-60 dakika sürebilen bir yöntem olarak uygulanabilir.
- Gece uykusuna dikkat etmek, sabahları ışığı açarak güne başlamak önerilir.
- Proteinden zengin, karbonhidrattan fakir beslenmek, mineral ve vitamin desteği almak önemlidir.
Yaz Tipi Depresyonda:
- Uyku-uyanıklık döngüsünü düzenlemek için karartma perdeleri kullanmak,
- Mümkünse loş veya karanlık ortamlarda vakit geçirmek,
- Sıcak havanın depresyonu tetikleyebileceği göz önünde bulundurularak serin ortamlarda bulunmak önerilir.
Eğer belirtiler şiddetleniyor ve intihar düşünceleri eşlik ediyorsa, vakit kaybetmeden bir psikiyatri uzmanına başvurulması hayati önem taşımaktadır.
