Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) 2025 hafta sonu gerçekleştirilen TYT, AYT, YDT oturumları ile tamamlandı. Ancak sorularda kullanılan bazı kelimeler ve anlatım tarzları öğrencileri zorladı.
YKS maratonu sona erdi. ÖSYM, sınavın hemen ardından adayların en çok merak ettiği gelişmeyi duyurdu. 2025-YKS’ye ait TYT, AYT ve YDT oturumlarının soru kitapçıkları ile resmi cevap anahtarları, ÖSYM'nin https://osym.gov.tr internet sitesi üzerinden erişime açıldı.
SORULARDAKİ KELİME SEÇİMLERİ SOSYAL MEDYADA GÜNDEM OLDU
Sınav sorularının açıklanmasının ardından özellikle AYT ve TYT oturumlarında kullanılan bazı ifadeler sosyal medyada gündem oldu. Bazı öğrenciler, soru metinlerinde yer alan alışılmadık kelime ve anlatım tarzlarının kendilerini zorladığını belirtti.
Adaylar sınavdan sonra ÖSYM sorularda kullanılan "Sağaltmak, dışsal güdülenme, beş tümel, değillenmek" gibi sözcüklerin anlamını araştırmaya başladı.
İşte o kelimelerin anlamları:
SAĞALTICI
Sağaltıcı” kelimesi, Türkçede hem tıp hem de psikoloji bağlamında kullanılan bir terimdir ve şu anlamlara gelir:
1. Tedavi edici (iyileştirici)
– Fiziksel ya da ruhsal bir hastalığı iyileştirme, düzeltme, sağlığı geri kazandırma işlevi olan.
Örnek: “Müzik, bazı durumlarda sağaltıcı etki gösterebilir.”
2. (Psikoloji ve terapi bağlamında)
– Kişinin ruhsal veya duygusal sorunlarını iyileştirmeye yönelik etkisi olan.
Örnek: “Psikoterapi süreci birçok kişi için oldukça sağaltıcı olabilir.”
İÇSEL GÜDÜLENME
TYT ve AYT sorularında geçen bazı kelimeler: Sağaltmak, dışsal güdülenme, beş tümel, değillenmek…
İçsel güdülenme, bir kişinin bir davranışı ya da etkinliği, dıştan bir ödül veya baskı olmaksızın, kendi ilgi, merak, öğrenme arzusu ya da tatmin duygusu nedeniyle yapmasıdır.
Kısaca:
İçsel güdülenme, “Yapmak istiyorum çünkü bu beni mutlu ediyor, ilgimi çekiyor, gelişmemi sağlıyor” düşüncesiyle harekete geçmektir.
Örnekler:
Bir öğrencinin not almak için değil, gerçekten merak ettiği için kitap okuması.
Birinin sadece zevk aldığı için müzik aleti çalması.
Zor bir problemi çözmenin verdiği kişisel tatminle çalışmaya devam etmek.
DIŞSAL GÜDÜLENME
Dışsal güdülenme, bir kişinin bir davranışı ya da görevi dıştan gelen bir ödül, ceza, takdir veya beklenti nedeniyle yapmasıdır. Yani kişi, davranışın kendisinden değil, davranışın sonucunda elde edeceği dışsal kazanımlar nedeniyle harekete geçer.
Dışsal Güdülenmeye Örnekler:
Para kazanmak için çalışmak
Not almak için ders çalışmak
Övgü almak için bir iyilik yapmak
Ceza almamak için kurallara uymak
Terfi için fazla mesai yapmak
"DEĞİLLENMİŞ"
TYT ve AYT sorularında geçen bazı kelimeler: Sağaltmak, dışsal güdülenme, beş tümel, değillenmek…
"Değillenmiş", Türkçede genellikle bir düşüncenin, ifadenin ya da önermenin olumsuz hâle getirilmiş biçimini ifade eden bir terimdir. Özellikle mantık, felsefe ve dilbilim alanlarında kullanılır.
Basit tanımıyla:
"Değillenmiş", bir şeyin tersi, zıttı ya da olumsuzu yapılmış demektir.
Örneklerle açıklayalım:
"Doğru" önermesinin değillenmişi: "Doğru değildir"
"Ali okula gitti" → değillenmiş hâli: "Ali okula gitmedi"
BEŞ TÜMEL
TYT ve AYT sorularında geçen bazı kelimeler: Sağaltmak, dışsal güdülenme, beş tümel, değillenmek…
Beş tümel, Antik ve Orta Çağ felsefesinde özellikle Aristoteles ve onun etkisiyle Porphyrios ile İslam filozofları (Farabi, İbn Sina gibi) tarafından geliştirilen, kavramların sınıflandırılması için kullanılan temel mantık kavramlarıdır. Bu kavramlar bir varlığı tanımlarken onun hakkında “ne” olduğunu anlamamıza yardımcı olur.
Beş Tümel Nedir?
Beş tümel şunlardır:
Cins (Genus)
Bir varlığın ait olduğu genel sınıf.
Örnek: “İnsan” canlı bir varlıktır → Cinsi: Canlı
Tür (Species)
Cinsin içinde daha özel olan alt grup.
Örnek: “İnsan” canlılar arasında özel bir türdür.
Türü: İnsan
Ayırt edici özellik (Differentia)
Türü diğer türlerden ayıran özellik.
Örnek: “İnsan”ı diğer canlılardan ayıran akıl yetisi.
Ayırt edici özelliği: Akıllı olmak
Tikel özellik (Property/Özellik)
Bir türe ait olup sadece o türde olan ama ayırt edici olmayan özellik.
Örnek: İnsanlar konuşabilir. Konuşma insanlara özgüdür ama insanı tanımlamak için zorunlu değildir.
Tikel özellik: Konuşma
Kazaî nitelik (Accident)
Varlıkta bulunabilir de bulunmayabilir de. Zorunlu olmayan, değişebilir özellik.
Örnek: Bir insanın sarışın ya da kısa boylu olması.
Kazaî nitelik: Saç rengi, boy uzunluğu
