Son yılların popüler sağlık gündemlerinden biri olan ve 'zayıflama iğnesi' olarak bilinen GLP-1 ve GIP temelli ilaçlar, obezite tedavisinde umut vaat etse de, uzmanlar bu ilaçların tek başına bir çözüm olmadığını vurguluyor. Atlas Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü’nden Dr. Öğr. Üyesi Gülen Ecem Kalkan, bu ilaçların kronik bir hastalık olan obezitenin tedavisinde yaşam tarzı değişiklikleriyle desteklenmediği takdirde kalıcı başarı sağlamadığını belirtiyor.
İlaçların Etki Mekanizması ve Amaçları
Kamuoyunda 'zayıflama iğnesi' olarak bilinen ilaçların büyük çoğunluğunun inkretin bazlı ilaçlar olduğunu açıklayan Dr. Kalkan, bu ilaçların bağırsaklardan salgılanan doğal tokluk hormonları olan GLP-1 ve GIP'yi taklit ettiğini ifade ediyor. Bu ilaçlar, pankreastan insülin salınımını artırarak, mide boşalmasını geciktirerek ve beyindeki iştah merkezlerini etkileyerek tokluk hissini uzatıyor. Böylece günlük alınan enerji miktarında azalma sağlanıyor. Ancak Kalkan, bu ilaçların estetik kaygılarla birkaç kilo vermek isteyen herkes için uygun olmadığını, tip 2 diyabet ve obezite gibi kronik hastalıkların tıbbi tedavisi amacıyla geliştirildiğini kesin bir dille belirtiyor. Uluslararası kılavuzlara göre bu ilaçların, yaşam tarzı değişikliğinden yeterli fayda göremeyen ve belirli beden kütle indeksi (BKİ) değerlerine sahip veya eşlik eden ciddi sağlık sorunları bulunan erişkinlerde hekim kontrolünde kullanılması öneriliyor.
Yan Etkiler ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
Her ilaçta olduğu gibi zayıflama iğnelerinin de yan etkileri bulunuyor. Dr. Kalkan, en sık görülen yan etkilerin ilk haftalarda ortaya çıkan bulantı, kusma, ishal ve kabızlık gibi sindirim sistemi şikayetleri olduğunu belirtiyor. Bu yan etkilerin genellikle vücut ilaca uyum sağladıkça azaldığını ancak belirli tiroid kanseri öyküsü, ciddi pankreatit, tip 1 diyabet, gebelik ve emzirme gibi durumlarda ilaçların kullanılmaması veya çok yakın takip gerektirdiğinin altını çiziyor. Tedavinin ayrılmaz bir parçası olan beslenme düzeninin, yan etkilerin hafifletilmesinde önemli rol oynadığını ekliyor. Küçük porsiyonlar, yavaş yemek, yağlı ve kızartılmış gıdalardan kaçınmak bulantıyı azaltırken, kabızlıkta sıvı ve lif alımının artırılması, ishalde ise yağlı ve baharatlı besinlerin sınırlandırılması öneriliyor. Uzman, ilaçlarla verilen kilonun sadece yağ dokusundan oluşmadığını, kas kaybının da söz konusu olabileceğini ve bunun bazal metabolizma hızını düşürebileceğini vurguluyor. İlaç bırakıldığında kilo geri alımının sık görüldüğü ve bunun irade eksikliğinden değil, biyolojik bir süreçten kaynaklandığı belirtiliyor. Tekrarlayan kilo verme-alma döngülerinin, özellikle ileri yaşlarda sarkopenik obezite riskini artırabileceği uyarısında bulunuluyor. Bu nedenle, diyetisyen tarafından bireye özgü tıbbi beslenme tedavisi ve hekim ile diyetisyenin birlikte yürüttüğü ekip yaklaşımıyla düzenli takip şart koşuluyor. Ayrıca, tedaviye fizyoterapist eşliğinde direnç antrenmanının eklenmesinin kas kütlesinin korunmasına önemli katkı sağladığı belirtiliyor. Yeterli protein alımı ve direnç egzersizinin kas kaybını önlemek için kritik olduğu, beslenme planının kişiye özel hazırlanması gerektiği ve gerekirse mikro besin ögeleri takibinin yapılması gerektiği ifade ediliyor. Aşırı düşük enerji alımı ve öğün atlamanın kas kaybını artırabileceği, ilaçların yaşam tarzı değişikliğinin yerine geçmediği, aksine bu değişiklikleri kalıcı hale getirmek için bir fırsat sunduğu vurgulanıyor. Türkiye'de obezite oranlarının arttığına dikkat çeken Kalkan, zayıflama iğnelerinin tek başına bir çözüm değil, doğru planlanmış multidisipliner tedavinin önemli bir parçası olduğunu sözlerine ekliyor.
