İnönü Mağarası'nda çığır açan keşif: 5 bin yıllık antibiyotik direnci

Ankara Üniversitesi'nden de önemli bir bilimsel katkı sağlanan "İnönü Mağarası Kazısı Toprak Örneklerinin Antibiyotik Direnç Genlerinin Tespiti ve Metagenomik Analizi" projesi, arkeoloji ve mikrobiyoloji alanlarını birleştirdi. Prof. Dr. Emre Keskin ve ekibindeki Esra Mine Ünal ile Ayşegül Er Gökçe, mağara katmanlarında yaptıkları çalışmalar sonucu antibiyotik direnç genlerinin izini sürmeyi ve geniş bir mikroorganizma haritası oluşturmayı başardı.

BEUN Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Fadile Gülden Ekmen, Zonguldak'taki kömür kullanımının 1800'lerde değil, 5 bin yıl önce tıbbi amaçlarla başladığını belirtti. Bu bulgunun, tarih öncesi insanların çevre kaynaklarını ne kadar iyi tanıdığını gösterdiğini vurgulayan Ekmen, Karadeniz Ereğli ilçesindeki İnönü Mağarası'nda 2017'den beri süren çalışmalarda elde edilen 5 bin yıllık toprak numunelerinden elde edilen sonuçları paylaştı. Ekmen, Uzun Mehmet'in 1800'lü yıllardaki kömür keşfinin aslında tarih öncesine dayandığını açıkladı. 5 bin yıl önce insanların mide bulantısı, kusma, ishal ve karın ağrısı gibi hastalıkların tedavisinde kömür türevi malzemeler kullandığını belirten Ekmen, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın izni ve desteğiyle, rektör Prof. Dr. İsmail Hakkı Özölçer'in ve Doçent Dr. Hamza Ekmen'in katkılarıyla yürütülen çalışmalarda, Erken Tunç Çağı'na ait toprak numunelerinde yapılan analizlerin bu sonucu ortaya koyduğunu ifade etti. Ekmen, kömür türevlerinin günümüzde de aktif karbon tedavisi olarak kullanıldığını ve bu tedavi yönteminin tarih öncesinden günümüze kültürel bellekle aktarıldığını sözlerine ekledi.

Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Şükran Öztürk ise, projenin mikrobiyolojik analizlerinde antibiyotik direncinin sadece ilaç kullanımına bağlı olmadığını ve binlerce yıl öncesine dayandığını gösteren bulgular elde ettiklerini belirtti. Çevresel faktörler, mikrobiyal topluluklar, yaşam biçimi, geçirilen hastalıklar, iklim ve ekolojik unsurların antibiyotik direncini etkilediğini vurgulayan Öztürk, beş katmandan dörtünden aldıkları toprak örneklerinde antibiyotik direnç genleri bulduklarını ve direncin çok geçmişe dayandığını, sadece kullanım değil birçok faktörün de yer aldığını belirtti. Bu bulgunun, "tek sağlık" yaklaşımını desteklediğini ifade etti.