Tarımsal üretimde, beklenen faydanın sağlanması için zamanlama önem arz ediyor. Bu nedenle ekim, dikim, bakım, besleme, koruma ve hasat gibi faaliyetlerin zamanında yapılmasının yanı sıra pazar değeri yüksek, bol verimli ve kaliteli ürün hasat etmek için tarımsal üretimin mutlaka bir takvime göre yapılması gerekiyor.
Eskilerin ‘Kocakarı Takvimi’ diye nitelendirdiği, ‘Halk Takvimi’ de denilen Rumi Takvime göre ekim dikim zamanları belirlendi. Sosyal medyada yayılan ve üreticilerden yoğun beğeni alan 2026 yılı ‘Kocakarı Takvimi’nde ekim, dikim ve hasat zamanlarını etkileyen karakış, zemheri, cemre gibi doğa olaylarının yaşanacağı tarihler tek tek açıklandı.
Sosyal medyada bir kullanıcı, büyüklerinden duyduğu terimlere dayanarak ‘Kocakarı Takvimi’nin ne olduğunu açıkladı. Takvimdeki günleri ve ne anlama geldiğini de dile getiren paylaşımında tarım genel takvimine göre yapılması gerekenleri aktardı.
KOCAKARI TAKVİMİ (HALK TAKVİMİ) NEDİR ?
İşte o paylaşım:
“Büyüklerimizin ağzından zaman zaman duyarız, ‘bugün Abrul’un 5’i’, ‘Gücük ayı daha çıkmadı’ gibi. Bunları duyarız da bu nedir biliyor muyuz?
Asırlar boyunca tabiatla iç içe yaşayan Türkler hayvanlara, bitkilere, gökyüzündeki ve topraktaki değişikliklere bakarak havanın nasıl olacağını tahmin etmeyi öğrenmişler. Söz konusu bilgiler kuşaktan kuşağa aktarılarak günümüze dek ulaşmış.
Biz şu an da Miladi takvimi kullanıyoruz.
Daha önce kullanılan Rumi Takvime eskiler Kocakarı Takvimi ya da Halk Takvimi derler.
Rumi Takvim Miladi takvimden 13 gün sonra geliyor. Miladi ayın 14’ü olunca Rumi ayın 1’i oluyor.
KOCAKARI TAKVİMİNDE ÖNEMLİ GÜNLER NE ZAMAN?
Kocakarı Takvimi’ndeki aylar ve Miladi Takvime karşılık gelen günler şu şekildedir.
Zemherinin düşkünü beyaz giyer kış günü
1. ay ZEMHERİ - 14 Ocak-13 Şubat arası
2. ay GÜCÜK - 14 Şubat-13 Mart arası
3. ay MART - 14 Mart-13 Nisan arası
4. ay ABRUL - 14 Nisan-13 Mayıs arası
5. ay MAYIS - 14 Mayıs-13 Haziran arası
6. ay KİRAZ - 14 Haziran-13 Temmuz arası
7. ay ORAK - 14 Temmuz-13Ağustos arası
8. ay AĞUSTOS - 14 Ağustos-13 Eylül arası
9. ay İLK GÜZ - 14 Eylül-13 Ekim arası
10. ay ORTA GÜZ - 14 Ekim-13 Kasım arası
11. ay SON GÜZ - 14 Kasım-13 Aralık arası
12. ay KARAKIŞ - 14 Aralık-13 Ocak arası
Karakış 12 Aralık’ta giriş yapar. 21 Aralık’ta zemheri başlar, 40 gündür. Karakış ve zemheri 50 gün olarak da sayılmaktadır.
OSMANLI VE TÜRKLERİN KULLANDIĞI TAKVİMLERDE YILBAŞI
Osmanlı’da kullanılan Rumi takvimde yılbaşı 13 Mart idi. Bir de Türklerin millî takvimi olan 12 Hayvanlı Takvim’de de yılbaşı 21 Mart’ta idi.
Türkiye’deki Halk Takviminin özelliklerinden biri de yılbaşı ile birlikte sonraki her günü bir ayı temsilen sayarak yıllık tahmin yapmaktır.
1 Mart (Miladi 13 Mart) veya 9 Mart (Miladi 21 Mart) günü hava nasılsa Mart ayı genellikle öyle olur. Sonraki 8 gün Mart ayından sonraki 8 ayı temsil ederdi.
Diğer bir takvim ise 14-15-16-17-18-19-20-21-22 Ağustos yörük çoban takvimidir. Eski tarihlerde 12 Hayvanlı Takvimi, yani 12 ayı belirleyen ve yıl kışı olarak da tahminler yapılmaktaydı. Şimdilerde bu olaylar unutuldu.
21 Mart yılbaşında yıllık hava tahmini örneği:
21 Mart’taki hava Mart ayını, 22 Mart’taki hava Nisan ayını, 23 Mart’taki hava Mayıs ayını, 29 Mart’taki hava Kasım ayını temsil eder. Sonraki 3 ay olan Aralık, Ocak ve Şubat aylarını saymaya ise çok soğuk oldukları için gerek görmemişler.
Yine Halk takvimine göre iki mevsim vardır.
-Kış günlerini temsil eden Kasım Günleri ve yaz günlerini temsil eden Hızır Günleri.
- Kasım Günleri (Kış Günleri) 8 Kasımda başlıyor, 5 Mayısta bitiyor ve 179 gün sürüyor.
- Hızır Günleri (Yaz Günleri) 6 Mayısta başlıyor, 7 Kasımda bitiyor. 186 gün sürüyor.
Tarım toplumları için tarımsal işlerin mevsimsel döngü gözetilerek yapılması halk takviminde hep belli zamanları işaret ediyor.
Ağaçlara su yürümesi, budama, bitkilerin ekim-dikim veya tekleme (seyreltme) zamanları, dane tutması, hasada gelmesi, kurutulması, kilere konması. Yani asırlarca gözlemledikleri tabiat değişikliklerine farklı isimler vererek yaşadıkları bölgelere göre sayılı günler ve takvimler oluşturmuşlar.
TARIM GENEL TAKVİMİ'NE GÖRE..
16 Şubat: Ağaç dikme zamanı
20 Şubat: 1. cemre (havaya) düşmesi
27 Şubat: 2. cemre (suya) düşmesi
5 Mart: Ağaçlara su yürümesi
6 Mart: 3. cemre (toprağa) düşmesi
8 Mart: Bağ budama zamanı
9 Mart: Kalem aşısı zamanı
10 Mart: Asmalara su yürümesi
11 Mart: Kocakarı soğukları başlangıcı
15 Mart: Kocakarı soğuklarının sonu
22 Mart: Mart dokuzu (kar yağabilir)
30 Mart: Ağaçların yeşermesi
31 Mart: Mart dokuzunun sonu
2 Nisan: Çiçeklerin açma zamanı
14 Nisan: Lalelerin yeşermesi
18 Nisan: April beşi (camuz kıran – 5 gün)
18 Mayıs: Güllerin açması
20 Mayıs: Engir kıran (kar yağabilir)
23 Haziran: Yaprak aşısı zamanı
16 Temmuz: Sıcakların artması
26 Temmuz: Üzümlere alaca düşmesi
29 Temmuz: Yaprak aşısının sonu
15 Ağustos: Meyvelerin olgunlaşması
26 Ağustos: Yaprakların sararması
3 Eylül: Ağustos meyvelerinin olgunlaşması
7 Eylül: Sebzelerin toplanması
9 Eylül: Ceviz çırpma zamanı
19 Eylül: Bağ bozumu zamanı
28 Eylül: Ağaçların suyunun azalması
20 Ekim: Ağaç dikme zamanı
30 Ekim: Ağaç budama zamanı
29 Kasım: Ağaçların suyunun çekilmesi
9 Aralık: Yaprak dökümü sonu
12- 20 Aralık karakış hiç bir bitkiye dokunulmaz toprak ölüdür
RÜZGARLARA DA İSİM VERİLMİŞ
Halk arasında rüzgar adları ve özellikleri ise şöyledir:
SARI YEL: Doğudan batıya eser. Aşırı derecede yakıcı bir soğuk yapar. Kelkit ırmağını bile dondurduğu görülmüştür. Ocak ayından şubat sonuna kadar eser.
KARA YEL: Kuzeyden güneye eser. Kasım ayı sonlarında başlar. Bazen de aralık ayında başladığı görülür. Kuru soğuk yapar. Karın yağacağını haber verir.
KABA YEL: Genellikle kuzeydoğudan eser. Yönü kesin olarak belli değildir. Kış ortasında esmeğe başlar. Bu rüzgâr, karın erimesinde, çiçeklerin açmasında etkili olur.
AK YEL: Batıdan doğuya eser. Mart başından ekim ayına kadar sürer.Meyvelerin oluşmasına, ekinlerin başak tutmasına yardım eder. Esince serinlik verir,
TERS YEL (Samyeli): Güneyden eser. Mart ayında esmeğe başlar. Çiçekleri yakar. Hasat mevsiminde ekinleri ve meyveleri olumsuz yönde etkiler. Tarım ürünlerine büyük zarar verir.
POYRAZ: Kuzeydoğudan esen sert bir rüzgârdır, serinleştiricidir. Yüksek yerlerde ekili alanlarda su ihtiyacını karşılar, çiseyi getirir..
