Konya’nın Seydişehir ilçesinde bulunan Gökhöyük’te yürütülen arkeolojik kazılarda, yaklaşık 5 bin yıl öncesine ait olduğu değerlendirilen “insan yüzlü” çömlek parçası bulundu.
İlçeye 8 kilometre mesafede, 5 hektar büyüklüğündeki Gökhöyük, ilk kez 1950’lerde James Mellaart’ın araştırmalarıyla tespit edilmişti. 2002’de DSİ’nin sulama kanalı projesi sırasında ortaya çıkan arkeolojik buluntuların ardından bölgede Konya Müze Müdürlüğünce kurtarma kazıları yapılmıştı.
Uzun yıllar ara verilen çalışmalar, 2023’te Kültür ve Turizm Bakanlığı izniyle Selçuk Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Prehistorya Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Ramazan Gündüz başkanlığında yeniden başladı.
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın “Geleceğe Miras” Projesi kapsamında desteklenen kazılar, Seydişehir Belediyesi ve Konya Büyükşehir Belediyesi’nin katkılarıyla hız kazandı.
İnsan yüzü kabartmalı çömlek parçası
Kazılarda ortaya çıkan hayvan figürleri, mühürler, obsidiyen ok uçları ve taş baltaların yanı sıra, en dikkat çekici buluntu insan yüzü kabartmalı çömlek parçası oldu.
Doç. Dr. Ramazan Gündüz, ilk dönem kazılarında Demir Çağı’na tarihlenen yerleşim tespit edildiğini belirterek, şunları söyledi:
“Gökhöyük insanı sembolizme çok önem veriyor. Bunu bulduğumuz seramikler üzerindeki farklı betimlemelerden anlıyoruz. Bunlardan biri de insan betimlemesi. Bulduğumuz bir kap parçası, yüzeyinde biçimlendirilen yüz hatları çok detaylı verilmiş kaş, burun ve gözden oluşmaktadır.
Bu kap olasılıkla bir çömleğin parçası olup, kabın ağız kısmıyla bütünleşen kıvrımlı betimlenmiş kaşlar, ortada burun ile birleşir. Burnun iki yanında gözler badem şeklinde. Kap henüz yapım aşamasındayken oyulmuştur. İnsan yüzünün seramik kaplar üzerinde işlenmesi özellikle Erken Tunç Çağı'nda Batı Anadolu'daki önemli merkezlerde yaygındır.
Orta Anadolu'da da farklı bölgelerde de insan yüzü betimlemeleri görülür. Bölgede bu kadar iyi korunabilmiş bir başka benzer örnek yoktur. Gökhöyük insanı, seramik kapları sadece pişirme gibi gündelik eylemlerde kullanmakla kalmıyor bunlara bazı anlamlar yükleyerek özel seremonilerde bir ritüel unsuru olarak kullanıyor.
Bu parça da seremoni sırasında kullanılan bir çömleğin parçası. Elimizdeki veriler henüz yeterli olmadığından bu kapların ne tür bir seremoni için kullanıldığı bilinmemektedir. Ritüel amaçlı kullanıldığı kesindir.
İlk gözlemlere dayanarak, insan yüzü betimlenmiş çömlek parçası, yaklaşık 5 bin yıllık. Kesin tarihinin tespiti için Selçuk Üniversitesi'nde radyokarbon değerlendirmesi yapılacak.”
Hayvan figürleri ve taş aletler
Buluntular arasında, hayvan figürinleri, mühürler, obsidiyen ok uçları ve taş baltaların da yer aldığı kaydedildi. Doç. Dr. Gündüz şunları aktardı:
“Obsidiyen uçlar, mızrak ya da okların ucuna takılıyor, hayvan avında etkili bir kesici alet olarak kullanılıyordu. Kazılarda ayrıca Neolitik ve Kalkolitik dönemden itibaren kullanılan küçük taş baltalar da bulundu. Bunlar günlük yaşamda farklı amaçlarla kullanılan adeta alet seti niteliğinde.”
Gökhöyük’ün, Konya Ovası’nda Neolitik Dönem’den Demir Çağı’na kadar yaklaşık 7 bin yıllık uzun bir dönemin bir arada görülebildiği tek yerleşme olduğuna dikkat çeken Gündüz, devam eden çalışmalarla birlikte Anadolu tarih öncesi araştırmalarında önemli bir merkez haline gelmesinin beklendiğini sözlerine ekledi.
