Türkiye'nin yüzölçümünün beşte birini oluşturan Doğu Anadolu Bölgesi, aynı zamanda nüfus yoğunluğunun en az olduğu coğrafi bölge olarak öne çıkıyor. Urartular başta olmak üzere pek çok medeniyete ev sahipliği yapmış bu geniş topraklar, zengin bir tarihi ve kültürel mirasa sahip. Bölgede sıkça rastlanan höyük kalıntıları, geçmiş uygarlıklara ışık tutuyor.
DOĞU ANADOLU'DA GÖRÜLMESİ GEREKEN ANTİK KENTLER
Erzincan'ın Üzümlü ilçesinde bulunan Altıntepe, Urartular döneminde kurulmuş önemli bir antik kenttir. Bizans ve Osmanlı dönemlerine de tanıklık eden Altıntepe'de Urartu Tapınağı, Apadana, açık hava tapınağı, yeraltı oda mezarları ve sur duvarları gibi yapılar bulunmuştur. Bu tarihi eserlerin bir kısmı Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenmektedir.
Kazılarda, gelişmiş bir kanalizasyon sistemine ait kalıntılar ve ilk alafranga tuvalet taşına rastlanmıştır. Erzincan Müzesi'nde ise Erken Bizans Kilisesi'nden çıkarılan mozaiklerin tek parçası görülebilir. Altıntepe'nin yakın zamanda "Arkeopark" olarak ziyarete açılması planlanmaktadır.
Ağrı'nın Patnos ilçesinde yer alan Anzavurtepe (Aznavurtepe) Höyüğü, Urartu döneminin önemli kalıntılarından biridir. Saray, tapınak, mezar taşları, kale ve bina kalıntıları bulunan höyükte, surların Urartu Kralı Menua, tapınağın ise İşpuini döneminde yapıldığı düşünülmektedir. Yaklaşık 2.800 yıllık Anzavurtepe Kalesi de Urartular dönemine aittir.
Urartuların merkezi olarak bilinen Giriktepe Höyüğü, Ağrı'nın Patnos ilçesinde bulunmaktadır. Yapılan kazılarda saraya benzeyen bir bina ve sur kalıntıları bulunmuştur. Höyükten çıkarılan takılar ve aletlerin çoğu, o dönemde kentte müze bulunmadığı için Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenmektedir.
Elazığ'ın Harput Mahallesi'nde bulunan Harput Antik Kenti, UNESCO Kültür Mirası Geçici Listesi'ne kabul edilmiştir. M.Ö. 20. yüzyıla uzanan tarihiyle Urartular, Medler, Persler, Bizans, Selçuklular ve Osmanlılar gibi birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır.
Harput Kalesi, M.Ö. 8. yüzyılda Urartular tarafından inşa edilmiş ve "Süt Kalesi" olarak da bilinmektedir. Kale içinde zindanlar, darphane, yaşam ve tedavi alanları bulunmuştur. Kars'ta bulunan Ani Antik Kenti, UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer almaktadır.
"Binbir Kilise Şehri" veya "Kırk Kapılı Şehir" olarak da bilinen Ani, Bagratuni Ermenileri, Selçuklular, Bizans ve Osmanlı gibi birçok uygarlığa ev sahipliği yapmıştır. Ani Katedrali, Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi, Menuçehr Camii ve Ani Şehir Surları görülebilecek yerler arasındadır.
Malatya'nın Battalgazi ilçesinde yer alan Arslantepe Höyüğü, Türkiye'nin en büyük höyüklerinden biridir. M.Ö. 5. binden M.S. 11. yüzyıla kadar yerleşim görülen höyükte, M.Ö. 3600-3500 yıllarına ait bir tapınak ve M.Ö. 3300-3000 yıllarına ait bir saray bulunmuştur. Bu bulgular, Arslantepe'nin siyasi, dini, ticari ve kültürel bir merkez olduğunu kanıtlamaktadır.
Muş'un Varto ilçesindeki Kayalıdere Antik Kenti, Urartu Kralı II. Sarduri döneminde kurulmuş askeri bir yerleşim yeri olarak bilinmektedir. Kazılarda tapınak, kale, depo ve kaya gömütü gibi yapılar ortaya çıkarılmıştır. Tunç aslan heykeli ve ok başları gibi tarihi eserler dikkat çekmektedir.
Van Gölü'nün doğu kıyısında yer alan Tuşpa, Urartu Kralı I. Sarduri tarafından kurulmuş ve Urartuların başkentliğini yapmıştır. Van Kalesi içerisinde gerçekleştirilen kazılarda çivi yazılı kitabeler, kaya mezarları ve sur duvarları bulunmuştur. Van Urartu Müzesi'nde Urartular dönemine ait tarihi eserler sergilenmektedir.
