Gelişen teknolojiyle birlikte dijitalleşmenin hayatın her alanında etkisini artırması, insan belleği üzerindeki olası olumsuz etkileri de beraberinde getiriyor. Bu kapsamda Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İletişim Fakültesi akademisyenlerinden Doç. Dr. Fikriye Çelik tarafından yürütülen “Dijital Amnezi” başlıklı araştırma, dijital cihazların aşırı kullanımının hafıza kaybı riskini artırdığını ortaya koydu.
İletişim Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Mustafa Gülmez, araştırmaya ilişkin yaptığı açıklamada, insanların cep telefonsuz dışarı çıkmak istemediklerini belirterek, bu durumun hafızada zayıflamaya neden olabileceğine dikkat çekti.
"Cep telefonları birer organ haline geldi"
Teknolojinin insan hayatındaki yerinin tartışmasız hâle geldiğini vurgulayan Prof. Dr. Gülmez, çağın en büyük problemlerinden birinin dijital amnezi olduğunu ifade ederek şunları söyledi:
"Amnezi kelimesi, unutkanlık veya geçici hafıza kaybı anlamına gelir. Dijital amnezi kavramı ise, elektronik cihazların sürekli kullanılmasıyla birlikte insanların hafızalarını zorlamamaları sonucu bilgilerin kısa sürede unutulmasını tanımlar. Bu da yakın ve uzak geçmişe ait bilgilerin kaybolmasına neden oluyor. Cep telefonları artık insanların birer organı hâline geldi. Özellikle gençler cep telefonlarından ayrı kalamıyorlar. Telefonsuz olarak sokağa, caddeye veya okula gitmek istemiyorlar. Bu durum, zamanla hafızada zayıflamalara neden olabiliyor."
"Adres soracak kadar unutuyoruz"
Prof. Dr. Gülmez, araştırmanın dikkat çekici sonuçlarından birinin, insanların artık bildikleri adresleri bile navigasyon uygulamalarına sormaları olduğunu vurguladı:
"İnsanlar bildiği adresi bile navigasyona sorarak gidiyorlar. Bu durum hafızanın tembelleşmesine ve ilerleyen süreçte Alzheimer gibi ciddi hastalıklara zemin hazırlayabilir. Öğrenciler arasında yapılan araştırmada her 4 öğrenciden sadece biri, anne-babasının ya da birkaç yakınının telefon numarasını ezbere biliyor. Bu da dijital amnezinin somut bir göstergesidir."
"Hafıza da kullanılmazsa körelir"
Gülmez, hafızanın da kaslar gibi kullanılmadığında zayıflayabileceğini belirtti:
"Nasıl ki elimizi veya kolumuzu kullanmadığımızda işlevini kaybediyorsa, hafızamız da zamanla körelir. Bu nedenle dijital araçlara aşırı bağımlılığı azaltmalı ve beynimizi aktif tutmalıyız."
"Alışkanlıkların dışına çıkın, beyni çalıştırın"
Hafızayı canlı tutmanın yollarına da değinen Gülmez, şu önerilerde bulundu:
"Gideceğimiz adresi navigasyonla değil, kendi çabamızla bulmalıyız. Eve her zaman aynı yoldan değil, farklı yollardan gitmeye çalışmalı, kapıyı sürekli aynı elimizle değil, diğer elimizle açmayı denemeliyiz. Bu tür küçük değişiklikler beyni aktif hâle getirir. Alışkanlıklarımızı kırmak, zihinsel canlılığın anahtarıdır."
Araştırmanın bulguları, dijitalleşmenin konforu beraberinde getirse de, uzun vadede bireysel hafızaya zarar verebileceğine dikkat çekiyor. Uzmanlar, dijital araçların bilinçli kullanımı ve zihinsel egzersizlerle desteklenen yaşam tarzının, hafıza sağlığı açısından kritik olduğunu vurguluyor.
