Erzurum'da faaliyet gösteren bir sahaf dükkanında, eski Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in danışmanlarından İrfan Ülkü'nün özel kalem müdürü Ali Asker'e ait olduğu belirlenen devasa bir kitaplık arşivi gün yüzüne çıkarıldı. Bu tarihi koleksiyon, Türkiye'de benzeri bulunmayan, büyük çoğunluğu orijinal dillerinde basılmış pek çok nadir eseri barındırıyor.
Tarihi Arşivin İstanbul'dan Erzurum'a Yolculuğu
Yaklaşık 20 yıl önce İstanbul'da kapanmak üzere olan bir sahaf dükkanından satın alınan 3 bin kitaplık bu özel arşiv, daha sonra Erzurumlu sahaflar tarafından Erzurum'a getirilerek koruma altına alındı. Kitapların büyük bir kısmı Azerbaycan tarihi, siyaseti ve edebiyatına odaklanıyor. Bu eserlerin önemli bir bölümü Kiril alfabesiyle, Azerbaycan Türkçesi, İngilizce ve Fransızca gibi çeşitli dillerde basılmış. Koleksiyonun kapsadığı dönem ise 1930'lu yıllardan 1995 yılına kadar uzanıyor, bu da onu dönemin siyasi ve kültürel yapısını anlamak adına paha biçilmez kılıyor.
KGB'den Atatürk'e, Saddam'dan Gorbaçov'a: Nadir Eserler Göz Kamaştırıyor
Yapılan incelemelerde, arşivin dünya siyasi tarihine yön vermiş pek çok gizli ve nadir eseri barındırdığı tespit edildi. Bu eserler arasında, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün 100. yaşına özel olarak 1981 yılında Fransızca yayımlanmış bir kitap, Sovyetler Birliği'ndeki yumuşak devrim sürecini anlatan Gorbaçov'a ait bir kitap, Rusya'nın Çeçenistan politikalarını irdeleyen çalışmalar, Espinoza'nın 'Gizli Belgeler ve Sırlar Ansiklopedisi', KGB istihbarat teşkilatına dair kitaplar ve Irak'ın eski lideri Saddam Hüseyin dönemini konu alan İngilizce eserler dikkat çekiyor. Edebi açıdan bakıldığında ise, Jane Eyre'in 1942 tarihli Fransızca özel baskısı, Emile Zola'nın Türkçeye çevrilmemiş 'La Terre' (Dünya) adlı eseri ve Boris Pasternak'ın nadir bulunan İngilizce kitapları koleksiyonun zenginliğini ortaya koyuyor.
'Kitapların Büyük Bölümü Rusya ile İlgili'
Sahaf işletmecisi Okay Sönmez (39), ellerindeki koleksiyonun detaylarını paylaşarak, "Yaklaşık 20 yıl önce Haydar Aliyev'in danışmanlığını yapan İrfan Ülkü'nün özel kalemi Ali Asker'in kitaplığını İstanbul'da bir sahaf satın alıyor. Sahaf kapanırken bizim haberimiz oluyor. Ben de abimle birlikte gidip kitapları alıyoruz. Yaklaşık 3000 kitap getirdik. Şu anda elimizde kalan eserler bu bölgede bulunuyor. Kitapların büyük bölümü Azerbaycan ile ilgili olduğu için genelde Azeri Türkçesi ya da Kiril alfabesiyle basılmış eserlerden oluşuyor. Bunun yanında Rusya dönemiyle ilgili kitaplar ve birkaç tane İngilizce eser de var. İngilizce kitapların bir çoğuda yine Rusya tarihi, Rusya siyaseti ve Azerbaycan siyasetiyle ilgili kitaplar. 1940’lı, 1950’li yıllardan ve 1990-95 döneminden kalma baskılar mevcut. Elimizdeki kitapların çoğu Azerbaycan edebiyatı içerikli eserlerden oluşuyor. Azerbaycan’dan alınan kitaplar olduğu için büyük bölümü Azerbaycan edebiyatı ve siyasetiyle ilgili. Tabi Azerbaycan’ın Rusya’dan ayrıldığı döneme ait eserler olduğu için Rusya, KGB, Rus siyaseti ve Rus siyasetçileriyle ilgili çok fazla kitap da bulunuyor. Özellikle Rusya ile ilgili kitaplar Kiril alfabesiyle ya da İngilizce olarak elimizde mevcut." dedi.
Hiç Türkçeye Çevrilmemiş Eserler Koleksiyonu Zenginleştiriyor
Ali Asker'in kütüphanesindeki nadir eserlerden örnekler veren Sönmez, sözlerini şöyle sürdürdü: "Jane Eyre’in 1942 yılında basılmış Fransızca özel bir baskısı bulunuyor. Bunun yanında Emile Zola’nın ’La Terre’ yani ’Dünya’ isimli, Türkçe’ye hiç çevrilmemiş Fransızca bir eseri var. Ayrıca 1930 ve 1940’lı yıllarda Azerbaycan’da basılmış kitaplar da mevcut. İngilizce olarak basılmış Boris Pasternak kitapları da elimizde bulunuyor. Günümüzde İngilizce baskıları dahi oldukça değerli ve nadir eserler arasında gösterilen kitaplardan örnek verebiliriz."
