İşte Konya'nın ilk elektrikle tanışmasının hikayesi

ARAŞTIRMA Yayınlanma : 06 Mart 2026 00:14 Düzenleme : 06 Mart 2026 00:18
İşte Konya'nın ilk elektrikle tanışmasının hikayesi
Konya, elektrikle ilk defa 1926'lı yıllarda Alaaddin civarında ufak bir binada başlayan üretimle tanıştı.

Ciddi olarak ise 1927 yılında Meramdere’de bir Macar şirketi tarafından kurulan santralde üretime başlandı ve bu santral uzun seneler Konya'nın elektrik ihtiyacını karşıladı.

SANTRAL ALAADDİN TEPESİNE KURULDU

Konya'da elektrik Birinci Cihan Savaşından evvel,  Alaaddin Tepesinin güney-doğu yönünde, bugünkü Şehitler Abidesi'nin 200-300 metre kuzeyinde bir yere düşecek bir şekilde, İstanbul'da faaliyet gösteren bir firmaya imtiyaz verilmek suretiyle basit bir fabrikanın tesis edilmesi suretiyle kurulmuştu. Sistemi kuran şirket, 1926 yılında Konya Belediyesi öncülüğünde "Konya Elektrik Anonim Şirketi" adıyla kurulmuştu. Sermayesi; Konya Belediyesi 150.000 TL, Özel İdare 183.000 TL, halkın katılımı 42.000 TL, Macaristan Ganz Firması 125.000 TL şeklinde oluşmuştu.

 

ODUN YAKILARAK ELDE EDİLEN ELEKTRİK

Sistem odunla çalışan bir jeneratör ile elektrik sağlamaktaydı. Bu elektrik evlere veya resmi müesseselere verilmezdi. Hükümet Konağı ve çevresindeki sokaklar aydınlatılmıştı. Voltu 220 olup, kısa bir müddet sonra Birinci Dünya Harbinin çıkması ile faaliyetinin odun sıkıntısı yüzünden sık sık kesintiye uğramasına rağmen bu tesis, 1926 yılına kadar faaliyet göstermişti. Elektriğin durmasını birinci sebebi odunla işlemesi ve odunun harbin zuhuru ile trenlerde kullanılması üzerine fabrika istihkakının kesilmesi ile neticelenmişti.

YENİDEN BAŞLADI

Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra elektrik tekrar ufak tefek değişikliklerle aynı binada faaliyete geçmiş bu kez lokomobili Levemarin kömürü veya tozu olmak üzere 110 volt üzerinden çalıştırılmıştı. Caddelerle, resmi dairelerden birkaç karakola ve birkaç eve verilmişti. Evlerin başında 1957 yılında yıkılan Yusuf Şar'ın evi diye bilinen eski belediye binası gelirdi. Burası vali konağı olarak kullanılırdı. Konya hadisesi sırasında Vali Haydar Bey burada oturmuş sonraları bu bina merkez komutanı Rüştü Paşa'yı konuk etmişti.

 

GELİŞEREK BÜYÜDÜ

1926 senesinde kurulan elektrik Şirketi ve bu firmanın ortaklarından Ganz Firması Meram deresi üzerinde bir Hidroelektrik Santralı yapımına 1927 başlanmış, 1929 Haziran'dan sonra şehre cereyan vererek iş genişletilmişti. Tesis Ganz Firması tarafından 10 yıl işletilmişti. 220 voltla çalışan fabrika enerjisi kısa zamanda binlerin üzerinde abone elde etmişti. "Konya Elektrik Anonim Şirketi" 1946 senesinde fesih edilerek tesisler Konya Belediyesi Elektrik-Su-Otobüs İşletme Müdürlüğünce ( E.S.O ) satın alınmıştı. Bu tesisle Meram Deresi üzerinde Dereköy'ün yaklaşık 5 km batısında inşa edilen regülatör 2700 m uzunluğunda bir kanalla su almıştı. Su kanalının kapasitesi yaklaşık 1 m3/sn'di. Kanal yer yer tünel içinden geçmekte ve yer yer de akadükler bulunmaktaydı. Kanalla su toplama havuzunda toplanmış ve cebri borularla türbinlere verilmişti. Santralin kapasitesi 2x277=554 Kw'dı. Bu enerji 15 Kw'lık bir iletim hattı ile kente verilmişti.

GÖKSU DEVREYE GİRDİ

1952 yılına kadar Konya'nın elektrik enerjisini karşılayan sisteme dizel motorlarla elektrik sağlayan gruplar eklenmişti. 1959 yılında Göksu-Yerköprü santralinin devreye girmesine kadar gene sıkıntılı bir devreye girilmişti. Göksu devreye girip kent rahatlayınca Dere santralı terk edilmişti.

Yorum Yaz
  • UYARI: Konuyla ilgisi bulunmayan, hakaret içeren cümleler veya imalar, inançlara saldırı, şiddete teşvik yorumları onaylanmamaktadır.