Prof. Dr. Mehmet Işıklı, Karaz kültürü ve halkları arasındaki ilişkilerin dikkat çekici yönlerini paylaştı. Adil bir toplum yapısına sahip olduklarını ve yönetici ile yönetilen sınıfın bulunmadığını belirtti.
Kültürün yayılımı ve yaşam tarzı
Kafkas Dağlarından Doğu Akdeniz kıyılarına kadar uzanan Karaz kültürü, 6000-6500 yıl önce çobanlıkla geçinen insan grupları tarafından şekillendirilmeye başlandı. Bu topluluklar, kısmen yerleşik ve kısmen hareketli bir yaşam sürüyordu. Prof. Işıklı, bu toplumların ekseriyetinin hayvancılıkla geçindiğini, tarımın ise ikinci planda olduğunu ifade etti. Mevsimine göre tarımsal faaliyetlerin, hayvancılığa bağlı olarak geliştiğini vurguladı.
Topluluk yapısı ve sosyal farklılaşma
Karaz kültürüne ait toplulukların büyük köylerde yaşamadığını, genellikle 30 ile 50 hanelik küçük köylerden oluştuğunu belirten Işıklı, bu köylerin basit Tunç Çağı köyleri olduğuna dikkat çekti. Evlerin tek odalı veya iki odalı, taş kemerli ve kerpiç gibi malzemelerle yapıldığını ifade etti. İnanç sistemleri hakkında çok fazla bilgiye ulaşılamadığını, ancak bugüne kadar yapılan kazılarda tapınak benzeri eserlerin bulunmadığını söyledi. Karaz halklarının sosyal farklılaşma göstermediğini ve savaş izlerinin yokluğunu vurguladı. Işıklı, bu nedenle bu topluluğun 'barışçıl çobanlar' olarak adlandırıldığını belirtti.
