Necmettin Erbakan Üniversitesi'nden Dr. Hasan Savaş’ın yaptığı araştırma ve sonrasında yayınladığı makale bu adetin toplumun atalarına olan saygısını gösterdiği vurgulanıyor.
İşte günümüzde az da olsa sürdürülen bu adet ‘Düğüne Yatır Okuma’ adeti.
ATALARA SAYGI DUYMAK
Türk toplulukları arasında “toy” yahut ″toyun″ olarak adlandırılan düğün merasimleri, bulunduğu coğrafyanın kültürel unsurlarından etkilenerek çeşitlilik arz etmiştir. Nitekim Türk kültürünün inanç unsurlarından biri olan türbe ve yatırlara bağlı olarak ortaya çıkan evlenme âdetleri ile karşılaşmak mümkündür.
Toplumun saygı ve korku duyduğu yatırlar, gösterdikleri kerametler neticesinde tanrısal bir figür olarak tezahür eder. Kutsalı kendi bünyesine dâhil etmek ve yapılacak işleri kutsal olmayandan uzak tutmak adına bu kişilerden yardım istenir. Çünkü insanoğlu yaşadığı bu dünya kadar öteki dünya ile de ilişki içerisindedir.
Ölmüş atalara saygı duymak, onların gazabından korkmak ve birtakım ritüellerle ruhlarını takdis etmek öteki dünya ile iletişimin bir göstergesidir. Bu iletişim, evlenme törenlerinde de ortaya çıkar. Evlilik kurumu ile toplumun inanç dünyasını yansıtan türbe ve yatırlar, kültürel örüntülerin bir yığını olarak geçmişe dair pek çok iz barındırır.
DÜĞÜNE YATIR OKUMA GELENEĞİ
Bu kültürel izlerden biri ″düğüne yatır okuma″ geleneğidir. Konya'nın Doğanhisar ilçesinde bulunan yatırların kadınlar tarafından düğüne davet edilmesi de bu geleneğin esasını oluşturuyor.
Necmettin Erbakan Üniversitesi'nden Dr. Hasan Savaş’ın Doğanhisar’da yaptığı saha çalışmaları neticesinde, ilçeyi çevreleyen iki hâkim tepede iki ayrı yatır ve ilçe merkezinde bir yatır etrafında düğüne okuma gerçekleştiriliyor.
YATIRLAR DÜĞÜNE 3 GÜN KALA DAVET EDİLİYOR
Çalışmada yazılı ve sözlü kaynaklardan yararlanılarak evlenme geleneği bağlamında gerçekleştirilen ″düğüne yatır okuma″ ritüelinin kültürel temellerinin irdelendiğini belirten Dr. Hasan Savaş, ‘’Doğanhisar ilçesinde tespit ettiğimiz düğüne yatır okuma geleneği, eski Türk inançlarından bir tanesi olarak karşımıza çıkmaktadır.
Doğanhisar’da icra edilen düğüne yatır okuma geleneği, animizm anlayışının toplumun bilinç dışında nasıl yaşadığına dair bir örnek teşkil etmekle kalmayıp aynı zamanda geçmişten günümüze kadar olan süreçte, eski Türk inançlarının İslami kimliğe göre şekillenerek yeni bir sentezle devam ettiğini göstermektedir.
Bu geleneğin Doğanhisar’da üç ayrı yatır etrafında icra edildiği tespit edilmiştir. Kaynak kişiler ve yöre sakinlerinden edinilen bilgiler doğrultusunda düğüne ekmek yapılacağı esnada yani takriben düğüne üç gün kala davet edilen bu yatırlar etrafında adak ve çeşitli ritüellerin teşekkül ettiği gözlemlenmiştir.
Mitik ata olarak ele aldığımız bu yatırların düğüne davet edilmesi ve kansız kurban sunulması gibi uygulamalar göz önünde bulundurulacak olursa yöre halkının eski Türk inançlarını devam ettirdiği ve yatırların mistik güçlerinden korkulduğu anlaşılmaktadır. Hâlen az da olsa icra edilmekte olan bu gelenek, yöre halkının zihinlerinde silinmeye yüz tutmuştur.’’ dedi.
