Türkiye’nin yüzölçümü bakımından en büyük şehri olan Konya, zengin ve verimli tarım alanları ve su kaynakları ile öne çıkıyor. Ancak 40 bin kilometrekareyi aşan geniş alanıyla çok sayıda su kaynağını bünyesinde barındıran Selçuklu’nun başkenti, bugün kuraklık nedeniyle susuzluk tehlikesiyle karşı karşıya.
Anadolu’nun merkezinde her ne kadar uçsuz bucaksız ve çorak bir ovanın ortasında kurulmuş olsa da Konya tam anlamıyla bir su şehri. Tarihi kaynaklara göre su kaynakları ve akar suları bol bir dağ zincirinin eteklerine kurulduğu görülen şehir, küçük ve bağlar, bostanlar az iken Meram deresinden gelen sular Aslımda çok büyük bir göl yapıyordu. Suları bol bu dağlar, bazen Konya için tehlikeli olmuş, şiddetli yağmurlardan veya karların erimesinden sonra yamaçlara inen sular, şehri sık sık tehdit etmiş, halk arasında “Konya’nın ölümü sudandır” sözünü atasözü olarak günümüze kadar taşımıştır.
KONYA’NIN SUYU SELÇUKLULARDAN GELİYOR
Konya’nın içme suyu tarihi Selçuklulara dayanıyor. Konya içme suyu kaynaklarının şehrin batısındaki dağların yamacında bulunan Dere, Başarakavak, Tepeköy ve Sille suları olduğu anlaşılmaktadır. Bu sular, birtakım kaynaklarla da beslenerek Meram bağlarına inmekte buralarda içme ve sulama suyu olarak sarf edildiği gibi bir kısmı da Konya’ya getirilmektedir. Bu kaynaklardan 1900’li yılların başında alınan Çayırbağı, Mukbil ve Beypınarı suları, Selçuklular devrinde sistemli bir şekilde, 1. Aladdin Kaykubat tarafından Meram bağları ile Konya şehri arasında yapılan Havuzhan (Havuzluhan) su deposunda toplanmış, buradan şehre ve civar mahallelerdeki çeşmelere taksim edilmiştir.
Eflaki’nin kaydına göre şehir deposuna inen Mukbil suyunun bir kolu ve çeşmesi de Çelebi Hüsamettin’in Meram’daki bahçesinde bulunuyordu. Mukbil suyu yüzyıllar boyunca Konya çeşme şadırvanlarına su vermiş, lezzeti ve nefaseti övülmüştür.
BİNLERCE YILLIK SİSTEM HALA KULLANILIYOR
İslam öncesi devirlerde de birçok yerde ve İslam dünyasında çok sık kullanılan, üstü açık veya kapalı kanallar vasıtasıyla suyun mahallelere ulaştırılması sağlanmıştır. Bu kanal (kanat) sistemi, Konya'daki Selçuklu su iletim sistemi ile yakından ilgilidir. Suyun kıt ve çok önemli olduğu bölgelerde, geçmişi çok eskilere dayanan kanal (kanat) sisteminin binlerce yıllık birikiminden yararlanılmıştır.
"Binlerce yıllık birikim" olarak Anadolu'da kanal (kanat) sistemi eski bir İran buluşu olarak bilinse de başta İran olmak üzere bölgedeki kurak ülkelerde yaygın olarak uygulanmış bu sistem, aslında ilk olarak Urartular tarafından kullanılmıştır. Kanat sisteminin Urartular'dan önce uygulanabilirliği ise M.Ö. 2500 yıllarında, yani Sümer Çağı'nda Aşağı Mezopotamya'da kanıtlanmıştır.
Bu tür sulama sistemine canlı bir örnek olarak, kendine özgü bir coğrafi konuma sahip olan Konya şehri gösterilebilir. Şehrin yakınında bulunan Meram Çayı'nın suyu, üstü açık kanallar - kanatlar - sistemi ile hem yakınındaki arazilerin sulama suyu olmuş hem de şehrin içme suyunu sağlamıştır.
İşte Konya’nın tarih boyunca kullandığı içme suyu kaynaklarının hikayesi:
ÇAYIRBAĞI KAYNAĞI:
Konya Valisi Ferit Paşa tarafından 1902 yılında, şehrin artan su ihtiyacını karşılamak amacıyla 20 km mesafedeki Çayırbağı köyünden pik borularla şehre isale edilmiştir. 1904 yılında Alaeddin Tepesi'ne yapılan 500 m³'lük depoda toplanan tatlı su, şehir halkının hizmetine sunulmuştur. KOSKİ'nin 2000 yılında yaptığı çalışma ile kaynaktan tatlı su deposuna kadar olan isale hattı Ø 300 mm'lik borularla yenilenmiştir. Çayırbağı kaynağının debisi: 28 lt/sn, suyun sertliği: 18 Frs'dir.
DUTLU KAYNAĞI:
16. yüzyılda, Yavuz Sultan Selim zamanında, şehrin içme suyu ihtiyacını karşılamak amacıyla 12 km uzaklıktaki Dutlukırı mevkiinden şehre isale edilmiştir. 1937 yılında Dutlu isale hattı pik boru olarak yenilenmiştir. Daha sonra, 1986-1987 yıllarında yapılan çalışmalarla debisi artırılmış ve boru hattı Ø 400 mm olarak büyütülmüştür. Dutlu kaynağının debisi: 57 lt/sn, suyun sertliği: 19 Frs'dir.
KIRANKAYA KAYNAĞI:
KOSKİ Genel Müdürlüğü'nün 1996 yılında yaptığı çalışmalarla Kırankaya mevkiinde bulunmuştur. Kaptaj çalışmaları ve 2 km'lik Ø 300 mm isale hattı yapılarak tatlı su şebekesine dahil edilmiştir. Kırankaya kaynağının debisi: 5 lt/sn, suyun sertliği: 14 Frs'dir.
MUKBİL KAYNAĞI:
Alaeddin Keykubat döneminde, Beypınarı kaynağı ile birlikte, 10 km'lik bir hatla şehre isale edilerek Havzan'da yapılan bir depoda biriktirilmiş; buradan şehre içme suyu olarak verilmiştir. Bu kaynağın isale hattı, 1924 yılında Ø 175 mm'lik pik borularla yapılmış, 1990 yılında KOSKİ Genel Müdürlüğü tarafından isale hattı yenilenmiştir. Mukbil kaynağının debisi: 9 lt/sn, suyun sertliği: 16 Frs'dir.
BEYPINARI KAYNAĞI:
Alaeddin Keykubat döneminde, Mukbil kaynağı ile birlikte şehre getirilmiştir. 1990 yılında yapılan çalışmalarla isale hattı yenilenmiş ve debisi artırılmıştır. Beypınarı kaynağının debisi: 13 lt/sn, suyun sertliği: 16 Frs'dir.
