Türkiye’nin en büyük ovası üzerinde kurulan Konya, düz yapısıyla konforlu ve kolay ulaşımda dünyada söz sahibi. Bugün belediyenin sağladığı otobüs ve tramvay hizmetinin yanı sıra minibüslerle de sağlanan şehir içi ulaşımın Konya’da yıllar önce atlı tramvaylarla yapıldığını biliyor muydunuz?
Konya’da atlı tramvayın geçmişi, 1896 yılında tren seferlerin başlamasına dayanıyor. Tren seferlerinin başlaması üzerine İstasyon civarında sosyal ve ekonomik hayat hızla gelişiyor. Şehrin nüfusu bu yeni cazibe merkezine kayarken Konya’ya trenle gelip giden yolcuları şehir ve istasyon arasında taşımak için yeni yol ve ulaşım vasıtalarına ihtiyaç duyuluyor. O yıllarda İstanbul, İzmir gibi büyük Osmanlı şehirlerinde toplu ulaşımda atlı tramvaylardan faydalanılıyordu. Konya için de en uygununun bu olduğuna karar verildi.
İLK ATLI TRAMVAYLAR VALİ FERİT PAŞA TARAFINDAN SELANİK’TEN GETİRİLDİ
Konya’ya önemli hizmetleri bulunan Vali Avlonyalı Ferit Paşa, bu ulaşım ihtiyacı üzerine o sırada Selanik’te seferden kaldırılan atlı tramvayları Konya’ya kazandırmak için girişimlerde bulundu. Olumlu geçen görüşmeler sonrasındakent merkezine demir raylar döşenerek Selanik’ten vagonlar getirildi. 1906 yılında kuruluşu gerçekleştirilen bir özel şirket tarafından işletilen atlı tramvaylar seferlere başladı.
ATLI TRAMVAY HATTI TÜRBE ÖNÜNDEN İSTASYONA KADAR UZANIYORDU
Konya’nın atlı tramvayları, demir hat üzerinde, belli semtlerden geçip, Türbe Önü ile tren istasyonu arasında yolcu taşımaya başladı. Türbe Önü’nde, Mevlâna Dergâhı’nın kuzeyindeki mahallede yer alan Âmil Çelebi Konağı’nın önünden hareket ediyor, Aziziye Camii’ne doğru uzanan Türbe Caddesi’nden, İstanbul Caddesi’ne çıkıyordu. Bugünkü Fatih Çarşısı’nın yerinde bulunan Terkenli’nin Hanı’nın önünden batıya doğru kıvrılarak, Kayalı Park’ın ve Mahkeme Hamamı’nın yakınından, daha sonra Tramvay Caddesi adını alacak olan güzergâhla Alâeddin Tepesi’ne doğru ilerlerdi. Bugün İş Bankası şubesinin bulunduğu yerdeki, Yusuf Şar’ın Konağı diye anılan köşkün önünden sola saparak, şimdiki Rampalı Çarşı’nın oradan AraboğluMakası’na doğru yoluna devam ederdi. Saint Pavlos Kilisesi’nin Doktor Dodd’ın Amerikan Hastanesi’nin önünden,AraboğluKosti’nin Konağı’na varırdı. Tramvay, bu konağın önündeki makasta değişim yaptığı için bu makasa, Araboğlu Makası denilmiş ve semt, bu şekilde anılagelmiştir.
ULAŞIM ATLARIN ÇEKTİĞİ TRAMVAYLARLA SAĞLANIYORDU
Yoluna devam eden tramvay, Tahir Paşa Camii’nin kuzeyinden geçerek, bu günkü Zafer Meydanı’na çıkardı. Buradan, Kolordu Binası (Kız Ortaokulu), Atatürk Evi (Atatürk Müzesi), Gazi Lisesi (Konya Lisesi), Millet Bahçesi, Anberreis Camii’nin önünden de ilerleyerek, Ziraat Abidesi’nin bulunduğu yerden batıya doğru kıvrılıp İstasyon Caddesi boyunca yol alıp, son durağı olan İstasyon’a ulaşırdı. İstasyon’a ulaşan tramvay, o seferini tamamlamış olurdu. Atlar, bir süre dinlendirildikten sonra çözülerek, şehir yönüne gitmek üzere, vagonun arka tarafındaki oka koşulurlardı.
TRAMVAYDAN ELDE EDİLEN GELİR İLE KIZILAY’A YARDIM!
Tramvay vagonunu, önündeki oka koşulan bir çift at çekerdi. Ön tarafta belli yeri olan, sivil kıyafetli sürücü tarafından yönetilirdi. Ücret sürücüye ödenerek bilet alınırdı.Sadece gündüzleri çalışan tramvayların bilet ücreti 1906’da 2 para, 1923’te, altı kuruş idi. Gelirinin bir kısmı Kızılay’a yardım olarak ayrılırdı.
Atların ahır ve samanlığının bazıları, bu günkü Muhacir Pazarı tarafında idi. Sahibata Caddesi’ndeki büyük mağazalardaki ahırlarında da kalırlardı.
YAZLIK VE KIŞLIK VAGON DETAYI
Vagonların, üzeri dantelli yazlık, saçla kapalı kışlık kısımları mevcuttu. Kadın ve erkeklerin yerleri, perde ile bölünerek belirlenmişti. Yolcular, buralardaki kanepeler üzerine otururlardı.
Tramvaylarda fren tertibatı yoktu, Bu sebepten sık sık üzücü kazalar meydana gelirdi.
SADECE 19 YIL HİZMET VERDİ
Tramvay, 1925 yılına kadar seferlerine devam etti. Aradan geçen zaman içerisinde sayısı artan motorlu araçların tercih edilmesi üzerine hayli müşteri kaybetti. Atlı tramvay işletmesini yapan şirketin masraflarını karşılayamaz, atları yeterince besleyemez duruma gelmesi nedeniyle bu nostaljik ulaşım son buldu.
Yolda kalan tramvaydaki yerli, yabancı yolcularının, karda, çamurda inerek vagona omuz vermeleri de hayli alay konusu olunca, belediye encümeni aldığı bir kararla, tramvayları seferden kaldırdı.
