Yapılan araştırma sonrası Musalla’daki Yahudi mezarlarının, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'nün emriyle 1941’de askere alınıp daha sonra Amele Taburu’nda çalıştırılan ve ağır şartlara dayanamayarak 1942 yılında hayatlarını kaybeden Yahudi askerler olduğu belirlendi.
GAYRİMÜSLİM ERKEKLER ASKERE ALINDI
1941 yılında, yani İkinci Dünya Savaşı’nın en kızgın zamanında, 20-40 yaş arasındaki T.C. vatandaşı bütün gayrimüslim erkekler aynı anda askere alındı. İstanbul ve İzmir başta olmak üzere yurt genelindeki gayrimüslim erkeklerin askere alınması, İsmet Paşa’nın emri ve onayı üzerine Bakanlar Kurulu kararıyla gerçekleşti.
AMELE TABURLARINDA ÇALIŞTILAR
Tarihte “Yirmi Kura İhtiyatlar” olarak bilinen bu askerlere silâh verilmedi. Anadolu’da ağır işlerde kullanılan 500’er kişilik Amele Taburlarında çalıştırıldı. Zonguldak'ta tünel inşaatlarında, Ankara’da Gençlik Parkı’nın yapımında, Afyon, Karabük, Konya, Kütahya illerinde taş kırma, yol yapma ve yük taşımak gibi işlerde görevlendirildi. Çoğu varlıklı ailelere mensup olduğundan, ağır çalışmaya alışkın da değillerdi. Çoğu birlik o yıllarda Türkiye’de yaygın olan bulaşıcı hastalıklarla da boğuştu. Amele Taburları’ndan her gün gayrimüslim askerlerin ölüm haberleri geliyordu.
MUSALLA’DA İKİ YAHUDİ ASKER MEZARI
Yirmi Kura Nafia askerleri içerisinde Konya’ya çalışmaya gelenler de vardı. Taş kırma işlerinde çalışan bu askerlerin bünyesi bir süre sonra bu şartları kaldıramadı. Konya’da yol yapımı ve taş kırma işlerinde çalışan gayrimüslim askerlerden de ölenler oldu. Konya’ya askere gelen İstanbullu Vitali Benbasat ve İzmirli Yuda oğlu Liya Asayaş ölen askerler arasında yer aldı. İşte hayatlarını kaybeden bu Yahudi askerler Musalla Mezarlığı’na defnedildi.
MEZAR TAŞINDA DUYGU YÜKLÜ YAZI
Amele taburundaki Yahudi arkadaşları tarafından defnedildiği tahmin edilen Musalla Mezarlığı’ndaki bu askerlerin mezarları dikkat çekiyor. Mezar taşlarında “Yuda oğlu” dışında anne ve baba adları yer almıyor. 1906 doğumlu Vitali Benbasat, 1942 yılında, yani 36 yaşında hayatını kaybettiği görülüyor.
Mezar taşında “Ocağına dönemedin / Asker iken vefat ettin / Zalim ölüm pençeledi / Gençliğini heder etti / Mezarını erken buldun / Ruhun Rahmete kavuşsun…” yazıyor. Bu mezarın iki metre ilerisinde ise başka bir Yahudi asker İzmirli Liya Asayaş’ın mezarı yer alıyor.
İzmirli Liya Asayaş 8 Ağustos 1942’de öldüğü mezar taşında yazıyor. Mezar taşındaki yazılar ise zor okunuyor. Taş ocaklarında çalışan Vitali Benbasat ve Liya Asayaş’ın, askere alındıktan bir buçuk yıl sonra hayatlarını kaybettikleri ortaya çıkıyor.
YİRMİ KURA ASKERLİK NE DEMEK?
Askeri literatürdeki ‘devre’ olayına o sırada kura deniyordu. Mesela 1920 doğumlular kurası, 1921 doğumlular kurası gibi. Devlet tamamını almak için Yirmi Kura diyor. Böylece 1921’den 1901 doğumlulara kadar 20 yıl boyunca doğan “azınlık” erkekleri bu tanımın içine giriyor.
KONYA VE CİVARINDA 2333 GAYRİMÜSLİM GÖREV YAPTI
Konya’nın da aralarında bulunduğu ikinci bölgede 1494 Rum, 664 Ermeni, 175 Yahudi askerlik yapmış. Birçoğu tren istasyonlarında buğday başta olmak üzere yiyecek depolarında ve sevkiyatta kullanılmış. Bazıları da taş kırma ve yol yapımı gibi ağır işlerde çalışmış. İki Yahudi askere ait mezarların sırrını ilk olarak Konya Merhaba gazetesinden İbrahim Büyükeken gündeme getirmişti.
