Elektrikli araçlar ve batarya teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, enerji depolama sorununu küresel ölçekte önemli bir gündem maddesi haline getirdi. Bu bağlamda, Prof. Dr. Zeki Poyraz, nadir elementlerin stratejik öneminin giderek arttığını vurguladı. Özellikle Çin'in dünya rezervlerinin önemli bir kısmını elinde bulundurarak bir tekel oluşturduğuna dikkat çeken Poyraz, Türkiye'de ise Maden Tetkik ve Arama (MTA) Genel Müdürlüğü'nün Eskişehir ve Malatya-Kuluncak bölgelerinde yürüttüğü sondaj çalışmalarının önemine değindi.
ENERJİ DEPOLAMA VE NADİR ELEMENTLERİN YÜKSELİŞİ
İnönü Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Coğrafya Bölüm Başkanı Prof. Dr. Zeki Poyraz, teknolojinin baş döndürücü hızla ilerlemesiyle birlikte dünyanın "enerji depolama" sorunuyla karşı karşıya kaldığını belirtti. Bu durumun, nadir elementlere olan ilginin artmasına neden olduğunu kaydeden Prof. Dr. Poyraz, bu elementlerin elektrikli araç bataryalarından cep telefonu teknolojilerine kadar pek çok kritik alanda kullanıldığını ifade etti. Türkiye'deki madencilik araştırmalarının büyük ölçüde MTA tarafından yürütüldüğünü ve bu çalışmalarda Malatya'nın kayda değer bir yere sahip olduğunu belirten Poyraz, "Türkiye’de madencilikle ilgili araştırma yapan Maden Tetkik ve arama diye bir enstitümüz var. Bu kurumumuz Türkiye’deki madenler üzerine çalışmalar yapıyor. Bunlarla ilgili oluşturulmuş haritalar mevcut. MTA’nın bir bölge müdürlüğü de zaten Malatya da bulunuyor. Dolayısıyla Malatya madenciliği üzerine konuşacak olursak Malatya’da bu MTA’nın araştırmaları içerisinde önemli bir yere sahip" sözleriyle konuyu açıkladı.
ÇİN'İN TEKELİ VE TÜRKİYE'NİN POTANSİYELİ
Teknolojideki değişimlerin madencilik sektörünü daha fazla gündeme taşıdığını belirten Prof. Dr. Poyraz, cep telefonlarından elektrikli araçlara kadar pek çok alanda yaşanan dönüşümün, "enerji depolanma sorunu"nu ortaya çıkardığını söyledi. Nadir elementlerin bu noktada kritik bir rol oynadığını vurgulayan Poyraz, "Toprak elementi ya da nadir element diye isimlendirmeler başladı. Bunların artık rezervleri dünyada konuşulmaya başladı. Çin burada tekel olmaya başladı. Aslında en büyük sorun bu. Sadece yüzde 38 ile bu nitelikli toprak elementlerine sahip ülke olarak şu anda rezerv elinde bulunduruyor. Daha sonra Vietnam var ki ona yakın bir yüzde 26’lık bir rezervi var. Bunlar çok değerli. Brezilya var ve geride Rusya yüzde 6’lık ve Hindistan Avustralya gibi yüzde 5’lik rezervler var" dedi. Türkiye'de ise Eskişehir'de Cumhurbaşkanı kararnamesiyle kurulan Nitelikli Toprak Elementleri Enstitüsü'nün çalışmalar yürüttüğünü ve Eskişehir'deki rezervlerin tespit edildiğini belirtti. Malatya'nın Kuluncak ve çevresinde de nitelikli toprak elementleri bulunduğu ve MTA'nın bu bölgelerde yaklaşık 4 yıldır sondaj çalışmaları yürüttüğü bilgisini paylaştı. Bu stratejik madenlerin devlet kontrolünde Eti Madencilik tarafından işletilebildiğini ve özel sektörün bu alanda çalışma yetkisi olmadığını ekledi. Uranyum ve toryum gibi elementlerin enerjinin altyapısını oluşturduğunu, uranyumun işletilebilir düzeyde olduğunu ancak toryumun henüz bu seviyede olmadığını ve işletilmesi için yüksek teknoloji gerektiğini sözlerine ekledi.
