TÜBİTAK, araştırma dünyasında yapay zeka teknolojilerinin sorumlu, etik ve güvenilir bir şekilde kullanılmasını sağlamak amacıyla çığır açan bir rehber hazırladı. Destek Süreçlerinde Üretken Yapay Zekanın (ÜYZ) Sorumlu ve Güvenilir Kullanımı Rehberi adını taşıyan bu çalışma, TÜBİTAK destek programlarına başvuran ve değerlendirme süreçlerinde yer alan tüm kişi ve ekipler için yol gösterici olacak.
ARAŞTIRMA BÜTÜNLÜĞÜ VE ADALET İÇİN KRİTİK ADIM
Bu kapsamlı rehber, araştırma bütünlüğünün korunmasını, değerlendirme süreçlerinde adalet ve şeffaflığın sağlanmasını, başvuru ve değerlendirme süreçlerine ilişkin gizliliğin, fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasını en üst düzeyde tutmayı hedefliyor. Ayrıca, Kişisel Verileri Koruma Kanunu başta olmak üzere ilgili tüm yasalara tam uyumu temin ederek sorumlu yenilikçiliğin teşvik edilmesini amaçlıyor. Rehber, TÜBİTAKın destek programlarına başvuran tüm araştırmacılar, öğrenciler, proje ekipleri, kurum ve kuruluşlar, danışmanlar, izleyiciler ve ilgili komite üyeleri gibi geniş bir kitleyi kapsıyor. Uluslararası düzeyde kabul görmüş temel etik ilkelere dayandırılan bu çalışma, özellikle metin, bilgisayar kodu, görüntü, ses, sentetik veri gibi yeni ve özgün içerikler üretebilen üretken yapay zeka sistemlerine odaklanıyor.
YASAKLAR VE İZİNLER NETLEŞTİ: RİSKLİ BAŞLIKLAR BELİRLENDİ
Rehber, üretken yapay zeka kullanımına izin verilen ve kısıtlanan alanları net bir şekilde ortaya koyuyor. Kullanımın beyan edilme zorunluluğu ve yöntemleri, paydaşların sorumlulukları, potansiyel riskler ve bu risklere karşı alınacak önlemler detaylı bir şekilde ele alınıyor. Temel etik ilkeler, Kişisel Verileri Koruma Kanunu (KVKK) başta olmak üzere veri gizliliği ve güvenliği yükümlülükleri, fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunmasına ilişkin hususlar ve değerlendiriciler için geçerli katı gizlilik kuralları da rehberde yer alıyor. ÜYZ araçları, başvuru sürecinde verimliliği artırmak ve belirli görevleri kolaylaştırmak için destekleyici bir rol üstlenebiliyor ancak bu kullanımın, başvuru sahibinin entelektüel katkısının ve nihai sorumluluğunun yerini almaması gerektiği vurgulanıyor. Literatür araştırması, özetleme, dil ve üslup iyileştirme, kodlama yardımı, fikir geliştirme ve beyin fırtınası gibi alanlarda dikkatli denetim ve doğrulama koşuluyla ÜYZ kullanımına istisna sağlanıyor. Ancak proje önerisi bölümlerinin taslağını oluşturma, veri analizi yorumlama, şekil ve illüstrasyon üretimi gibi konular riskli başlıklar olarak belirlenmiş durumda. Başka çalışmaların izinsiz kullanımı, yanıltıcı veya sahte bilgi üretme ve gizli verilerin ÜYZ araçlarına girilmesi ise araştırma bütünlüğüne ve mevzuata aykırı kabul edilerek kesinlikle yasaklanıyor.
