Türkiye’de uzun süredir gündemde olan vatandaşlık maaşı uygulaması dar gelirli vatandaşlar için umut oldu. AK Parti’nin seçim beyannamesinde yer alan uygulama, Cumhurbaşkanlığı’nda görüşülmeye başlandı.
Sivas Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Abdulkadir Yüksel, vatandaşlık maaşının çerçevesini ve olası etkilerini anlattı.
“ULUSLARARASI DÜZEYDE YILLARDIR ÜZERİNDE ÇALIŞILAN BİR KONU”
Vatandaşlık maaşının önemli bir sosyal politika uygulaması olduğunu belirten Doç. Dr. Abdulkadir Yüksel, şu ifadeleri kullandı:
“Biz sosyal politikacılar aslında bu konuların sadece bilimsel yayınlar dışında gündeme geleceğini çok düşünmez, hatta birçoğumuz biraz da ütopik olduğunu ifade ederiz.
Son günlerde basında yer alan ‘vatandaşlık maaşı’ kavramı, sosyal politika literatüründe uluslararası düzeyde yıllardır üzerinde çalışılan bir konudur.
Aslında literatür karşılığı ‘evrensel temel gelir’ veya ‘vatandaşlık geliri’ olarak ifade edilmektedir.
Vatandaşlık geliri ya da evrensel temel gelir; hiçbir şart gözetmeksizin devletin vatandaşlara bireysel olarak vatandaş olma gerekçesiyle yaptığı düzenli ödemedir.
Bu uygulama bazı ülkelerde denenmiştir ama tam anlamıyla ulusal düzeyde uygulanan hiçbir ülke bulunmamaktadır.”
“BİR HANE İÇİN BELİRLİ BİR GELİR GARANTİSİ VERİLMESİ OLARAK DÜŞÜNEBİLİRİZ”
Uygulamanın AK Parti’nin seçim beyannamesinde yer aldığını vurgulayan Yüksel, sistemin nasıl işleyeceğini şöyle anlattı:
“2026 yılını da kapsayan Orta Vadeli Program'da ve Adalet ve Kalkınma Partisi tarafından yayımlanan Türkiye Yüzyılı için Doğru Adımlar 2023 Seçim Beyannamesi’nde ‘vatandaşlık maaşı’ kavramı iki yerde ifade edilmektedir.
Vatandaşlık maaşı kavramı beyannamenin ‘sosyal adalet’ ve ‘aile’ başlığı altında yapılacaklar listesinde yer almaktadır. Aile başlığında daha kapsamlı bir şekilde açıklanmıştır.
Bir hane için belirli bir gelir garantisi verilmesi olarak düşünebiliriz. Örneğin hane için belirlenen gelir garantisi 20 bin TL olsun.
Hane geliri 20 bin TL altında olan haneler için aradaki fark devlet tarafından verilecektir. Yapılmak istenen uygulama tam olarak bu şekildedir.”
Yüksel, bu rakamın örnek olduğunu da belirterek sınırın henüz netleşmediğini söyledi.
ASGARİ ÜCRETE ENDEKSLENMESİ TAVSİYE EDİLİYOR
Vatandaşlık maaşının asgari ücrete endekslenmesi gerektiğini savunan Yüksel, uygulamanın kazanımlarını şöyle sıraladı:
-
Gelir dağılımındaki eşitsizliğin azaltılması
-
Yoksullukla daha etkin mücadele
-
Sosyal yardımların sadeleştirilmesi
Bu uygulamanın sosyal devlet anlayışını güçlendireceğini vurguladı.
“ALDIĞIMIZ DUYUMLARA GÖRE PİLOT UYGULAMALAR YAPILACAK”
İşgücü piyasasına olası etkilerle ilgili de değerlendirmede bulunan Yüksel, şu ifadeleri kullandı:
“Bazı uzmanlar, özellikle liberal ekonomistler bu uygulamanın işsizliği ve kayıt dışılığı arttıracağı kaygısını ifade etmektedirler.
Burada önemli bir nokta belirtilmektedir ki aile bazlı vatandaşlık maaşı uygulaması iş gücüne katılımı etkilemeyecek düzeyde olacaktır.
Vatandaşlık maaşı üzerine Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın çalışma yürüttüğü ifade edilmektedir.
Aldığımız duyumlara göre pilot uygulamalar yapılacak, sonrasında ülke genelinde uygulanması gündeme gelecektir.
Öncelikle pilot bölge olarak deprem bölgesi ve yoksulluğun daha derin olduğu büyük şehirlerde başlamasıdır.
Önümüzdeki günlerde bir açıklama yapıldığında daha ayrıntılı değerlendirme yapabiliriz.”
