Ankara’da bulunan Sincan Şehit Abdullah Büyüksoy Bilim ve Sanat Merkezi’nde, Lefkara nakışı atölyesine katılan ortaokul öğrencileri, Kıbrıs’a özgü bu tarihi el sanatını daha geniş kitlelere tanıtmak amacıyla bir mobil uygulama geliştirdi. Öğrenciler, geliştirdikleri bu proje ile Teknofest’te finalist olarak yarışacak.
Lefkara nakışı atölyesi sorumlusu ve Teknoloji ve Tasarım Dersi öğretmeni Melike Güler Okur, öğrencileriyle birlikte geliştirdikleri mobil uygulama hakkında İHA muhabirine açıklamalarda bulundu. Derslerde daha çok projeler üzerinde çalıştıklarını belirten Okur şöyle konuştu:
"Ben de derslerimde öğrencilerimle projeler yürütüyorum. Kıbrıs’a özgü UNESCO’nun önemli bir koruma değeri olan Lefkara nakışını öğrencilerimizle beraber 6 aydır üzerinde çalışmalar ve araştırmalar yürütüyoruz. Lefkara nakışının tarihçesiyle başladık ilk başta çalışmaya. Daha sonra nakışla ilgili detayları ve ayrıntıları girdikçe çok zengin bir değer olduğunu öğrendik. Bu durum bizi her gün daha da çok heyecanlandırdı. Biz de bu alanda ne yapabiliriz diye düşündük. Öğrencilerimizle birlikte, hem nakışın eğitilmesi, hem insanlara ulaştırılması, yaygınlaştırılmasıyla ilgili çalışmalar yürüttük. Bir yandan da öğrencilerimizi teknoloji ile buluşturduk atölyemizde."
"Piksel tabanlı bir uygulama geliştirdik"
Lefkara nakışını araştırmaya başladıklarında, bilgisayarlı nakış sistemlerinin yaygınlaşmasıyla el nakışının unutulmaya yüz tuttuğunu fark ettiklerini belirten Okur, bu süreci şöyle anlattı:
"Biz bunu nasıl canlandırabiliriz, nasıl daha çok insanlara, dünyaya tanıtabiliriz, insanlara ulaştırabiliriz ve yeni nesille tanıştırabiliriz diye düşündük aslında. O yüzden yeni neslin kullanabileceği teknolojilerle eski bir değeri bir araya getirmek istedik projemizde. Bir mobil uygulama geliştirdik. Mobil uygulamada özellikle küçük yaş çocuklarının piksel oyunları sevdiğini fark ettiğimiz için piksel tabanlı bir uygulama geliştirdik, oyun geliştirdik. Lefkara desenlerini 10'a 10'luk şekilde küçük motifleştirdik, piksel art oyununa çevirdik. Ekrandan tek tek basarak sağda verilen deseni oluşturmaya çalışıyor bireyler. Bu sayede desenleri öğreniyorlar, Lefkara desenleriyle tanışıyorlar. Bunun yanında bir de artırılmış gerçeklik platformu hazırladık öğrencilerimize. 'Lefkara öğreticisi', 'Lefkara öğretiyoruz' adı altında bir eğitim binası tasarladı öğrencilerim ve bu eğitim binasında Lefkara'nın desenleriyle ilgili eğitim içerikleri var. İstediği eğitim içeriğine, videoya bu platformda ulaşabilecek, Lefkara'yı tanıyacak, tanışacak, bütün detaylarını öğrenmiş olacak."
"Hedefimiz dereceyle gelmek"
Teknofest'in büyük bir fırsat olduğunu belirten Melike Güler Okur, şunları söyledi:
"Bizim için çok büyük bir imkan. Özellikle çocukları böyle yeni teknolojilerle, böyle bir teknoloji platformuyla, teknoloji ortamıyla buluşturmak çok büyük bir şans. Öğrencilerim özellikle Teknofest'e gitmeyi çok istiyorlar. Bu konuda hedefleri çok yüksek öğrenciler. Teknofest'in başvuru sürecini takip ettik ve 3 aşamayı geçerek şu an finalist derecesine yükseldik. Önümüzdeki süreçte 1-4 Mayıs tarihinde Kıbrıs'ta Ercan Havalimanı'nda Kıbrıs Teknofest'inde finalist olarak yer alacağız. Çağrıldık. 20 takımdan biriyiz. Hedefimiz inşallah dereceyle gelmek, birincilikle dönmek ve öğrencilerimin emeklerini, dünyayla buluşturma hedeflerini karşılamayı sağlamak istiyoruz."
"Unutulmaya yüz tutmuş bir nakış olduğu için herkes bilmiyordu"
Lefkara atölyesinin danışmanı ve 25 yıldır Lefkara nakışı yapan Pembe Kazan da projeye destek veren isimler arasında. Kazan, Lefkara nakışı ile tanışma sürecini şöyle anlattı:
"2001 yılında Kıbrıs'ta bulunduk. 2 yıl orada görev yaptığımız süre içinde orada gittiğim kursların birinde Lefkara'yı gördüm. Nahide Kurumanastırlı öğretmenimin ilgisiyle de 2 yıl boyunca adada yoğun olarak Lefkara dersini aldım. Bir sürü ürün ürettim ve bununla ilgili de bu hevesimi, bu merakımı devam ettirmek için Türkiye'ye geldiğimde malzemelerimi de götürerek işlemeye orada devam ettim. Ben 25 yıllık bir süreç içinde ilk zamanlar gerçekten çok zorlandım. Çünkü Lefkara nakışı Kıbrıs'ın yöresel kültür el sanatı olmasına rağmen unutulmaya yüz tutmuş bir nakış olduğu için maalesef herkes bilmiyordu. Benim gayret ve çabalarım olsun, gerek Kıbrıs'taki çalışmalar olsun, onların çabasıyla son zamanlarda internet de işin içine girince yaygınlaştırmak biraz daha kolay oldu."
Lefkara Nakışının Tarihi
Lefkara nakışının Kıbrıs’ta 1400’lü yıllara dayandığını söyleyen Pembe Kazan, bu sanatsal zenginliği şöyle açıkladı:
"Bir rivayete göre Venediklilerin, Venedik Asilzadelerin adaya geldiği ziyaretleri, kaldığı bu tatil dönemleri sürecinde işledikleri dantelle bizim yerli halkın dantellerinin birleşmesinden oluşan bir nakış olarak çıkıyor ortaya. Daha sonra tabii ki bizim Osmanlı motifleri olsun, Türklerin kendi becerisi ve el yetenekleri olsun bunu şekillendiriyor ve son halini alıyor. 2009 yılında da UNESCO bakıyor ki bu çok değerli bir nakış. Dünya kültür mirasları arasında unutulmaya yüz tutmuş eserler arasına almış bulunuyor. 2009 yılından sonra diyebiliriz ki bu nakış daha düzenli, daha bilgili bir şekilde yayılmaya ve öğrenilmeye, öğretilmeye başlanıldı."
Öğrencilerin Gözünden Lefkara Nakışı Projesi
Uygulama geliştirme sürecinde görev alan 7. sınıf öğrencisi Hüma Şahin, projelerini şöyle anlattı:
"Aslında projemiz Lefkara nakışını yaygınlaştırmak amaçlı. Lefkara nakışı aslında eski zamanlardan beri yapılıyormuş. Fakat araştırmalarımıza göre günümüzde çok da yaygın değil. Biz de dijital yöntemler ile bilgisayarda kodlama kullanarak uygulama geliştirdik ve Teknofest’e katılarak insanlara Lefkara nakışını öğretmeyi hedefliyoruz."
Ürün geliştirme sorumlusu Rüzgar Beydüz ise şunları söyledi:
"Biz Lefkara’yı çok beğendik, çok sevdik. Başkalarının da sevmesini istiyoruz. Bu yüzden burada dijital oyunlar geliştirdik. Kıbrıs’ta Teknofest’e katılacağız. Hedefimiz tabii ki de dereceye girmek, en büyük hedefimiz 1’inci olmak."
Uygulama geliştirme ekibinde yer alan bir diğer öğrenci Görkem Okur ise projeyi şöyle özetledi:
"Lefkara’yı öğretmek amacıyla bir dijital içerik hazırladık. Uygulama iki sahneden oluşuyor. İlki tanıtım öğretim sahnesi, ikincisi ise gösterim sahnesinden oluşuyor. Amacımız insanlara Lefkara nakışını öğretmek ve Teknofest’te 1’inci olmak."
Lefkara Nakışı Hakkında
Adını Kıbrıs'ta bulunan Lefkara köyünden alan Lefkara nakışı, 700 yıl öncesine dayanan bir geçmişe sahip. Venedik döneminde Lefkara köyüne gelen asilzadelerin dantelleriyle yerel halkın el sanatlarının birleşmesiyle ortaya çıkan bu nakış türü, çiçek, yıldız, yaprak ve dere motifleriyle zenginleşmiştir. 2009 yılında UNESCO tarafından Dünya Soyut Kültür Mirası Listesi'ne alınan Lefkara nakışı, günümüzde geleneksel sanatlar arasında önemli bir yere sahiptir.
