Her yıl tam 14 milyon ton gıdanın maalesef çöpe gittiği Türkiye'de, bu devasa israfın önüne geçilmesi hedefleniyor. Gıda okuryazarlığı bilincinin artırılması ve özellikle 'Son Tüketim Tarihi' (STT) ile 'Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi' (TETT) arasındaki farkın doğru anlaşılmasıyla gıda israfının önemli ölçüde azaltılabileceği vurgulanıyor. Bu amaçla, Türkiye'nin önde gelen tüketici, sürdürülebilirlik, gıda güvenliği, perakende ve gıda sanayii kuruluşları, milyonlarca ton önlenebilir gıda israfına neden olan bu bilgi eksikliğine dikkat çekmek ve toplumsal farkındalığı yükseltmek için ortak bir deklarasyon yayımladı.
MİLLİ SERVETİMİZ ÇÖPE GİDİYOR
Türkiye genelinde her yıl çöpe giden 14 milyon ton gıdanın ve dolayısıyla milli servetin korunmasını amaçlayan bu iş birliği, gıda etiketlerinin doğru okunması ve mutfaktaki gizli israfın önlenmesi için kitlesel bir "Gıda Okuryazarlığı Seferberliği" başlattı. Ortak bildiride, bu temel kavramların doğru anlaşılmasıyla gıda farkındalığının artacağına ve israfın belirgin şekilde azalacağına dikkat çekiliyor. Rakamlar ise durumu daha da vahim kılıyor: Türkiye'de ev, perakende ve hizmet sektörünü kapsayan doğrudan tüketim aşamasındaki yaklaşık 14 milyon ton gıda her yıl çöpe atılıyor. Çöpe atılan sadece gıda değil; su, enerji, emek, zaman ve geleceğimiz. Evlerimizdeki gıda israfının en büyük ve en gizli sebebi ise gıda etiketlerini doğru yorumlayamamak. Türkiye'de nüfusun yüzde 72'si STT ile TETT arasındaki farkı bilmiyor; yani her 10 kişiden 7'si bu iki kritik kavram arasındaki farkı ayırt edemiyor. Bu bilgisizlik, henüz tüketilebilir durumda olan milyonlarca ton güvenilir gıdanın, arkasındaki devasa emek ve kaynakla birlikte gereksiz yere çöpe gitmesine yol açıyor.
TETT, TEHLİKE DEĞİL, TASARRUF SEMBOLÜ
TETT'nin bir tehlike alarmı olmadığını, aksine israfı önleyen ve milli serveti koruyan önemli bir kavram olduğunu belirten bildiri, "Uygun şartlarda saklanan, ambalajı sağlam ve görüntü, koku, tat gibi duyusal özelliklerinde herhangi bir sorun tespit edilmeyen ürünler, TETT'si geçse dahi güvenle tüketilebilir. TETT'si geçen gıdayı kontrol etmeden çöpe atmak, milli serveti çöpe atmaktır." ifadelerine yer veriyor. Öte yandan, STT'nin et, süt, balık ve yumurta gibi çabuk bozulabilen yüksek riskli gıdalar için bir güvenlik sınırı olduğu ve STT'si geçmiş ürünlerin tadı, kokusu veya görüntüsü değişmemiş olsa bile sağlık riski oluşturabilecek görünmez patojenler içerebileceği vurgulanıyor. Sağlığı korumanın israf olarak görülmemesi gerektiği ve STT'si geçen gıdaların kesinlikle tüketilmemesi gerektiği konusunda uyarıda bulunuluyor.
İKLİM KRİZİNE KARŞI MUTFAKTAN BAŞLAYAN MÜCADELE
Gıda israfının, küresel iklim krizinin de önemli bir tetikleyicisi olduğuna dikkat çekiliyor. Eğer gıda israfı bir ülke olsaydı, ABD ve Çin'den sonra dünyanın en büyük üçüncü sera gazı emisyon kaynağı olacağı belirtiliyor. TETT farkındalığı oluşturmanın sadece mutfakta tasarruf sağlamakla kalmayıp, aynı zamanda iklim kriziyle mücadelenin en ön safında yer almak anlamına geldiği vurgulanıyor. Gelişmiş ülkelerde TETT'si yaklaşan veya geçen gıdaları ekonomiye kazandırmanın, ekonomik olmanın ötesinde çevresel ve etik bir sorumluluk olarak görüldüğü belirtiliyor. Tüketilebilir durumdaki gıdaların çöpe gitmesini önlemenin, bilinçli tüketimin, sürdürülebilir yaşamın ve gıda okuryazarlığının önemli göstergelerinden biri olarak kabul edildiği ifade ediliyor. Türkiye'nin de gıda okuryazarlığı bilincini geliştirerek, israf yerine bilinçli tüketimi merkeze alan yeni bir tüketim kültürü oluşturması gerektiği çağrısı yapılıyor. Kurumlara, derneklere, perakendecilere ve medyaya seslenen bildiri, iklim kriziyle mücadeleyi sadece işletmelerde değil, evlerin mutfaklarındaki bu gizli israfla savaşarak büyütme çağrısı yapıyor.
