İngiltere'de yapılan bir araştırma, plastik kirliliği ile küresel ısınmanın birbirini hızlandıran tehlikeli bir ilişki içinde olduğunu ortaya koydu. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Öğretim Üyesi Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu, doğru atık yönetimiyle bu kısır döngünün kırılabileceğini ve iklim krizi etkilerinin hafifletilebileceğini ifade etti. İklim değişikliği kuraklık, sel ve orman yangınlarıyla kendini gösterirken, plastik kirliliği de doğada kalıcı hasarlar bırakıyor.
FOSİL YAKIT BAĞLANTISI VE SALIMLAR
Plastiklerin yüzde 98'inden fazlası fosil yakıtlardan üretiliyor ve mevcut üretim, küresel petrol tüketiminin yüzde 12'sini oluşturuyor. 2019'da plastiklerin neden olduğu 1,8 gigaton karbondioksit eş değeri salım, küresel sera gazı emisyonlarının yaklaşık yüzde 3,7'sine denk geliyor. Plastik üretimine bağlı karbon ayak izi 1995'ten bu yana iki katına çıkmış durumda. Yıllık plastik üretimi 1950'de 2 milyon tonun altındayken, 2023'te 400 milyon tonun üzerine çıktı. Bugüne kadar üretilen toplam 8,3 milyar ton plastiğin yarısından fazlası 2002'den bu yana imal edildi.
GERİ DÖNÜŞÜMDE BÜYÜK AÇIK VE İKLİM ETKİLEŞİMİ
Atık yönetiminde azaltma, yeniden kullanma ve geri dönüştürme yöntemleri plastikler için büyük ölçüde yetersiz kalıyor. Küresel geri dönüşüm oranları alüminyumda yaklaşık yüzde 76, ambalaj camında yüzde 68 ve kağıtta yüzde 32 seviyesindeyken, plastiklerde bu oran yüzde 9'a kadar düşüyor. Kalitesi hızla bozulan plastikler çoğu durumda dönüştürülemiyor. İklim değişikliği etkileri, plastiklerin daha uzak mesafelere ve daha hızlı yayılmasına yol açıyor. Yüksek sıcaklık, güneş ışığı ve nem, plastiklerin mikro ve nanoplastiklere dönüşümünü hızlandırıyor.
CANLI YAŞAMINA ÇİFTE DARBE VE ÇÖZÜM YOLLARI
Isınma, balıkların plastik yutma kapasitesini artırarak etkileri daha zararlı hale getiriyor. Mercanlar ve midye gibi kabuklu canlılar, iklimsel stresle birleşen plastik maruziyeti nedeniyle sindirim ve bağışıklık sorunları yaşıyor. Prof. Dr. Filiz Karaosmanoğlu, atık plastiğin iyi yönetilmediği durumlarda biyoçeşitlilik kaybı, çevre kirliliği ve iklim değişikliğine etkide bulunduğunu vurguladı. Karaosmanoğlu, 'Atık plastiğin doğada yeri yoktur' diyerek, önceliğin atık oluşturmamak, ardından yeniden kullanım, geri dönüşüm ve enerji geri kazanımı olduğunu belirtti. 2040'a kadar denize giren atık plastiği yüzde 80 oranında azaltmanın sera gazı salımını yüzde 25 düşürebileceğini ve iklim mücadelesine güç katabileceğini ifade etti.
