Brezilya'nın Belem kentinde bu yıl 30'uncusu düzenlenecek olan BM İklim Zirvesi (COP30), 30 yıllık tarihi boyunca hem büyük krizlere hem de Paris İklim Anlaşması gibi kritik anlaşmalara sahne oldu. Bu zirveler, küresel iklim mücadelesindeki taahhütleri, açıklanan hedefleri ve yaşanan gerilimleri belirledi.
Tarihsel Bir Yolculuk: Berlin'den Belem'e
1995'te Almanya'nın başkenti Berlin'de gerçekleşen COP1 ile başlayan süreç, iklim değişikliğiyle mücadeleyi küresel bir müzakere zemini üzerine oturttu. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasındaki sorumluluk dağılımı, özellikle gelişmiş ülkelerin geçmişteki sanayileşme faaliyetleri nedeniyle daha fazla yük üstlenmesi gerektiği argümanı, sonraki yıllarda da tartışmaların merkezinde yer aldı. Bu durum, iklim fonlarının oluşturulmasının da temelini attı.
Kyoto Protokolü'nden Paris Anlaşması'na: Dönüm Noktaları ve Çıkmazlar
COP2'de ABD'nin bağlayıcı emisyon azaltımını kabul etmesiyle başlayan süreç, COP3'te Kyoto Protokolü'nün kabul edilmesiyle önemli bir aşamaya geldi. Ancak ABD'nin protokolde çekilmesi ve daha sonra Donald Trump yönetiminin Paris Anlaşması'ndan ayrılma kararı gibi gelişmeler, küresel iklim mücadelesinde ciddi krizlere yol açtı. Buna karşın, COP15'teki Kopenhag Mutabakatı ile 2020'ye kadar gelişmekte olan ülkelere yıllık 100 milyar dolar finansman taahhüdü ve COP21'de imzalanan Paris İklim Anlaşması, umut ışığı oldu. Anlaşma, küresel ısınmayı 2 derecenin altında tutmayı ve mümkünse 1,5 derecede sınırlamayı hedefliyor.
COP29 ve Beklentiler
Azerbaycan'ın ev sahipliği yaptığı COP29, 'Finans COP'u' olarak anıldı. Bu zirvede, gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanı ihtiyaçları masaya yatırıldı. 2030'a kadar yıllık 455-584 milyar dolar arasında bir finansman ihtiyacı belirlenirken, 2035'e kadar yıllık en az 300 milyar dolar fon hedefi duyuruldu. Ancak finansman tutarının beklentilerin altında kalması ve kredi temelli çözümler, gelişmekte olan ülkelerin tepkisine neden oldu. Bu yılki COP30'un ana gündem maddeleri arasında ise Amazon Ormanları'nın korunması ve ülkelerin 2025 sonuna kadar sunmaları gereken Ulusal Katkı Beyanları (NDC) yer alıyor.
