Anadolu köylüsü konuşmaz; anlatır.
Uzun cümleler kurmaz; toprağa bakar, havayı koklar, tohumu elinde evirip çevirir. Onun bilgisi kitaplarda değil, mevsimlerin hafızasındadır. Ve belki de bu yüzden, en çok da bu çağda, en az dinlenen odur.
Anadolu’da toprak bir mülk değildir sadece. Baba yadigârıdır, emanet bilinir. “Satılık tarla” ilanı, çoğu köylü için bir yenilgi cümlesidir. Çünkü toprak, para karşılığı değil; alın teriyle, sabırla, beklemekle kazanılır. Yağmurun vaktini, ayazın huyunu, rüzgârın yönünü bilen bir akıl vardır bu ilişkide. Modern iktisadın “verim” dediği şeyden daha derin bir bağ…
Ama bugün köylü, tarlada değil pazarda yeniliyor. Ürünü ucuza satıyor, girdiyi pahalıya alıyor. Mazot, gübre, tohum, ilaç… Hepsi dışarıdan, hepsi borçla. Köylünün emeği, tarladan çıkıp tezgâha gelene kadar eriyor. Aradaki fark; tüccarın, aracının, şirketlerin payı oluyor. Sömürü, sessiz ve usulca gerçekleşiyor. Kimse “zorla” almıyor; ama kimse “adil” de davranmıyor.
Devletle köylü arasındaki ilişki tarih boyunca mesafeliydi. Vergi zamanında yakın, dert zamanında uzak… Cumhuriyet’le birlikte umutlar yeşerdi; kooperatifler, destekler, toprak reformu niyetleri konuşuldu. Fakat köylü çoğu zaman yine dinlenen değil, yönetilen oldu. Bugün destekler var; ama karmaşık, gecikmeli ve çoğu zaman büyük ölçekli üreticiyi kollayan bir yapıda. Küçük köylü için sistem hâlâ yorucu.
1950’lerden sonra başlayan göç, köylerin kaderini değiştirdi. Traktör geldi, nüfus arttı, umut şehirde arandı. Köyler yaşlandı; bilgi aktarılamadı. Nadası, hayvan gübresini, toprakla hayvanın döngüsünü bilen kuşaklar azaldı. Yerine tek ürün, kimyasal bağımlılık ve borç geldi. Toprak yoruldu; köylü de.
Oysa Anadolu köylüsü, doğayla kavga etmezdi. Toprağı tamamen tüketmez, dinlendirirdi. Hayvanla besler, artığını paylaşırdı. Bugün “ekoloji” diye konuştuğumuz birçok ilke, onun günlük pratiğiydi. Bu bilgelik değersizleştirildi; modernlik adına göz ardı edildi. Bedelini ise hep birlikte ödüyoruz: yorgun topraklar, azalan su, kırılgan gıda sistemi.
Bugün Anadolu köylüsü yaşlı, borçlu ve yorgun olabilir. Ama hâlâ onurludur. Toprağı terk etmez; mecbur kalırsa bırakır. Ve belki de çözüm, tam burada duruyor: Köylüyü yeniden dinlemek, bilgisini ciddiye almak, küçük üreticiyi ayakta tutacak adil pazarlar kurmak. Doğal tarım, agroekoloji, yerel tohum… Bunlar yeni fikirler değil; köylünün eski defterleridir.
Anadolu köylüsü, bu toprakların sessiz direnişidir.
Toprağı ayakta tutan, gıdayı mümkün kılan ve geleceği hâlâ omuzlarında taşıyan insan… Onu duymadan, bu ülkenin tarımını da, yarınını da konuşamayız.